Trampın NASA-ya təklif etdiyi büdcə: Elmi tədqiqatlara ciddi zərbə

Trampın NASA büdcəsi: Elmi tədqiqatlara ağır zərbə

ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyası 2027-ci il üçün təklif etdiyi NASA büdcəsi ilə kosmik tədqiqatların elmi hissəsinə ciddi zərbə vurmaq niyyətindədir. Bu təklif, 2026-cı il üçün Konqres tərəfindən rədd edilən büdcə təklifindən sonra yenidən gündəmə gəlmişdir.

Büdcə kəsintilərinin həcmi

Belə ki, 2027-ci il üçün təklif olunan büdcə NASA-nın elmi tədqiqatlarına ayrılan vəsaiti 47% azaldaraq ciddi zərər vuracaq. Ümumi büdcə isə 23% azalaraq 2027-ci ildə NASA-nın fəaliyyətlərinə ciddi təsir göstərəcək.

Şəffaflıqdan uzaq təklif

The Planetary Society təşkilatının kosmik siyasət üzrə rəhbəri Casey Dreier bildirib ki, təklif olunmuş sənəd çox qeyri-müəyyən olub, hansı kosmik missiyaların ləğv ediləcəyini göstərilməyib. Hətta əvvəlki illərdəki maliyyələşdirmə səviyyələri belə göstərilməyib ki, bu 60 illik tarixdə ilk dəfədir.

“Bu sənəddə iki əsas problem var: şəffaflığın tam olmaması və siyasi reallıqların qəbul edilməməsi. Bu, mənim 1960-cı ildən bəri baxdığım ən qeyri-şəffaf NASA büdcəsi təklifidir.”

Maliyyələşdirmədəki qeyri-müəyyənliklər

Dreier həmçinin bildirib ki, “Mars Texnologiyası” üçün 438 milyon dollar ayrılmasına baxmayaraq, bu vəsaitin necə istifadə olunacağı haqqında heç bir məlumat verilməyib. 2027-ci il təklifi həmçinin Konqresin NASA-nın maliyyələşdirilməsinə dair tələblərini də nəzərə almır.

Səhvlərlə dolu sənəd

Təklif olunmuş sənəddə ciddi səhvlər də var. Məsələn, Marsdan nümunə gətirmə missiyası ləğv edilsə də, sənəddə bu missiya üçün xərc nəzərdə tutulub. Həmçinin James Webb kosmik teleskopu üçün nəzərdə tutulan maliyyənin illəri də səhv göstərilib.

NASA rəhbərliyinin mövqeyi

NASA-nın administratoru Jared Isaacman isə Tramp administrasiyasının təklif etdiyi büdcəni dəstəkləyib. O, CBS News-ə verdiyi müsahibədə bildirib ki, NASA-nın Ay missiyalarına (məsələn, Artemis proqramı) vəsait ayrılacaq. O, həmçinin qeyd edib ki, NASA-nın elmi büdcəsi digər bütün dünya ölkələrinin kosmik agentliklərinin büdcələrindən daha çoxdur.

“Mən prezidentin maliyyə siyasətini və effektivliyə dair mandatını dəstəkləyirəm.”

Kosmik tədqiqatlara təsiri

Uzunmüddətli ictimai maliyyələşdirməyə əsaslanan kosmik tədqiqatlar ciddi zərər görə bilər. Dreier bildirib ki, SpaceX-in raket buraxışları asan olsa da, Marsda keyfiyyətli elmi məlumat əldə etmək tamamilə fərqli məsələdir.

Tramp administrasiyasının bu addımı kosmik tədqiqatlara qarşı davam edən mübarizənin yeni mərhələsidir. Konqres tərəfindən 2026-cı il üçün təklif olunan büdcə rədd edilsə də, Tramp administrasiyası yenidən eyni strategiyanı həyata keçirməyə çalışır.