Trumpun İran Müharibəsini Dayandırma Müddəti Bitdi: Konqresə Məruzə Lazımdı, Amma O, 'Müharibə Bitdi' Dedə

ABŞ prezidenti Donald Trampın 28 fevral tarixində İranla müharibəyə başlamaq qərarı almasından bəri 60 gündən çox vaxt keçdi. Bu müddət ərzində Tramp ya əməliyyatları tamamilə dayandırmalı, ya da Konqresdən icazə almalı idi. Lakin o, hər iki variantı da yerinə yetirmədi: əməliyyatları gizli şəkildə davam etdirərək, rəsmi olaraq müharibənin bitdiyini elan etdi.

1973-cü il müharibə səlahiyyətləri haqqında qanun nə deyir?

1973-cü ildə qəbul edilmiş Müharibə Səlahiyyətləri Qanunu ABŞ prezidentinə müharibə elan etmək səlahiyyətini verən Konstitusiyaya əlavə olaraq, prezidentə hərbi əməliyyatları 60 gün müddətinə davam etdirmək imkanı da verir. Bu müddətin sonunda prezident ya əməliyyatları dayandırmalı, ya da Konqresdən icazə almalıdır. Tramp 2 mart tarixində Senat rəhbərliyinə məktub göndərərək müharibənin başlamasını rəsmiləşdirdi. 1 may tarixində isə 60 günlük müddət tamamlanır. Bu səbəbdən Tramp ya əməliyyatları dərhal dayandırmalı, ya da Konqresdən müddətin uzadılması haqqında icazə almalıdır.

Konqresdəki müzakirələr

Trampın qərarına qarşı çıxan senatorlar arasında həm partiyadamları, həm də müxalifət nümayəndələri var. Utah ştatından olan respublikaçı senator Con Körtis bildirib ki, prezidentin hərbi əməliyyatlar haqqında qərarı qanuna uyğundur, lakin 60 günlük müddət bitdikdən sonra Konqresdən icazə alınmadan əməliyyatların davam etdirilməsi qanunsuzdur. O, həmçinin əlavə edib: "Mən Konqresin razılığı olmadan hərbi əməliyyatlara maliyyə dəstəyi verməyəcəyəm."

Alaska ştatından olan senator Liza Murkovski isə qeyd edib: "Mən açıq şəkildə davam edən hərbi əməliyyatlara qarşıyam. Konqresin bu məsələdə rolu böyükdür."

Trampın rəsmi bəyanatı: Müharibə bitib, amma təhlükə davam edir

Cümə günü Tramp ABŞ Nümayəndələr Palatasının spikeri Mayk Conson və Senat prezidenti Çak Qrassli ilə əlaqə saxlayaraq müharibənin bitdiyini elan etdi. O, məktubunda qeyd edib: "2026-cı il fevralın 28-də başlayan qarşıdurmalar sona çatmışdır." Lakin eyni məktubda Tramp İranın ABŞ və onun hərbi qüvvələrinə qarşı təhlükəsinin davam etdiyini də vurğuladı.

ABŞ rəhbərliyi əvvəllər də müharibənin bitdiyini iddia etmişdi. Aprel ayında elan edilmiş atəşkəsdən sonra belə, rəsmi mənbələr müharibənin başa çatdığını bildirmişdilər. Lakin həmin günlərdə ABŞ və İran qüvvələri arasında hələ də Hormuz boğazının blokadası davam edirdi. Tramp İran nüvə proqramını tamamilə tərk etməyincə blokadanın qaldırılmayacağını bildirib.

Gələcəkdə yeni müharibə təhlükəsi

Tramp Konqresə məktubunda gələcəkdə yeni qarşıdurmaların mümkünlüyünü də qeyd edib. Bu halda 60 günlük müddət yenidən başlayacaq və prezident yenidən Konqresdən icazə almadan hərbi əməliyyatları davam etdirə biləcək. Bu səbəbdən Konqresin bu məsələdə fəal mövqe tutması və prezidentin səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq üçün addımlar atması vacibdir.

"Konqresin rolunu nəzərə alaraq, prezidentin hərbi əməliyyatları dayandırması üçün təzyiq göstərmək vacibdir. Bu məsələ yalnız Konqres tərəfindən həll edilə bilər."