Astronomen ontdekken reusachtige supercluster achter de Melkweg

In 2016 ontdekten astronomen een verborgen supercluster in het sterrenbeeld Vela. Deze gigantische structuur, bestaande uit minstens twintig sterrenstelselclusters, bevindt zich op ongeveer 800 miljoen lichtjaar van de aarde, in een gebied dat de ‘Zone of Avoidance’ wordt genoemd. Deze zone is vernoemd naar het feit dat hij door de dichte stof-, gas- en sterrenwolken van onze eigen Melkweg wordt afgeschermd. Hierdoor is het voor astronomen vrijwel onmogelijk om erdoorheen te kijken.

Na een decennium van intensief onderzoek heeft een internationaal team van wetenschappers nu de Vela-supercluster in kaart gebracht. Uit hun nog niet-gepeerreviewde studie blijkt dat deze structuur ongeveer 300 miljoen lichtjaar breed is – ruim drieduizend keer zo groot als de Melkweg zelf. De ontdekking overtreft eerdere schattingen en biedt nieuwe inzichten in de grootste structuren van het heelal en de kosmologische modellen, waaronder de leeftijd van het universum.

De onderzoekers analyseerden de bewegingen van sterrenstelsels aan de rand van de Vela-supercluster om de omvang te bepalen. Hiervoor gebruikten ze waarnemingen van twee Zuid-Afrikaanse telescopen: de Southern African Large Telescope (SALT) en de MeerKAT-radiotelescoop. Deze laatste kan waterstofgas detecteren op radiogolflengtes die door de dichte stofwolken van de Melkweg heen dringen, waardoor verborgen structuren achter de Zone of Avoidance zichtbaar worden.

Renee Kraan-Korteweg, coauteur en astronoom aan de Universiteit van Kaapstad, legt uit:

‘De miljoenen miljarden sterren in de schijf van de Melkweg zijn zo dicht en zo dicht bij het galactische vlak dat we er niet eenvoudig doorheen kunnen kijken. Bovendien zitten er in gebieden met sterren ook veel kleine stofdeeltjes, die de zichtbaarheid verder beperken naarmate je dichter bij het vlak komt.’

De Vela-supercluster blijkt een coherente, grootschalige structuur te zijn, vergelijkbaar in omvang en massa met enkele van de grootste bekende superclusters in het lokale universum. Alleen al in massa bevat de structuur het equivalent van 30 quadriljoen zonnen. In grootte past de Vela-supercluster nu tussen andere in kaart gebrachte superclusters zoals Laniākea – waar de Melkweg deel van uitmaakt – en zelfs grotere structuren zoals de Hercules-Corona Borealis Great Wall, de grootste bekende structuur in het waarneembare heelal.

Hoewel deze ontdekking een belangrijke stap is in het begrijpen van wat zich achter de Melkweg bevindt, benadrukken de onderzoekers dat krachtigere radiotelescopen in de toekomst nog gedetailleerdere kaarten van de Vela-supercluster kunnen opleveren. Dit zou onze kosmologische modellen verder kunnen verfijnen.