Financiële censuur: hoe banken en betaalverwerkers vrije meningsuiting beperken

Financiële instellingen zoals banken en betaalverwerkers spelen een steeds grotere rol in het beperken van vrije meningsuiting. Ze scannen pornosites op 'objectionable words', blokkeren donaties aan cannabisactivisten en bepalen zelf wat oorlogsmisdaad is. Dit fenomeen, ook wel financiële censuur genoemd, wordt steeds vaker ingezet om controversiële stemmen het zwijgen op te leggen – zelfs als die stemmen wettelijk niets verkeerd doen.

Rainey Reitman, medeoprichter van de Freedom of the Press Foundation, ervoer dit aan den lijve toen ze in 2011 werkte aan de vrijlating van klokkenluider Chelsea Manning. De campagne, uitgevoerd via de organisatie Courage to Resist, kreeg plotseling een bevroren PayPal-rekening. Geen duidelijke reden, alleen vage verwijzingen naar de PATRIOT Act. Pas toen de media aandacht schonk aan de zaak, werd de rekening weer geopend.

"Toen PayPal de beslissing snel terugdraaide na de publiciteit, was het duidelijk: we hadden niets verkeerd gedaan," schrijft Reitman in haar boek Transaction Denied: Big Finance's Power to Punish Speech. "Als er een wettelijke verplichting was geweest om de rekening te blokkeren, hadden ze niet gereageerd op tweets."

Volgens Reitman is financiële censuur een vorm van privatisering van censuur, waarbij banken en betaalverwerkers optreden als censors – iets wat de overheid niet direct mag doen zonder de Eerste Amendement te schenden. "Ik zie geen zin in het discussiëren over of het woord 'censuur' alleen voor overheidsacties geldt," aldus Reitman. "Het gaat om het effect: mensen worden monddood gemaakt."

Hoe financiële censuur werkt

In haar boek beschrijft Reitman hoe financiële instellingen de afgelopen 15 jaar talloze groepen en individuen hebben gedwarsboomd. Denk aan:

• Protestanten wier rekeningen worden geblokkeerd;
• Journalisten die worden uitgesloten van betaaldiensten;
• Wapenrechtenactivisten wier donaties worden geweigerd;
• Volwassen contentmakers wier accounts worden gesloten;
• Cannabisactivisten wier donaties niet worden verwerkt;
• Erotica-schrijvers wier inkomsten worden geblokkeerd;
• Religieuze activisten wier fondsen worden bevroren;
• Yogaleraren die naakt lesgeven en geen bankrekening kunnen openen.

Hoewel financiële instellingen niet verplicht zijn om met iedereen zaken te doen, mag dat niet gebaseerd zijn op beschermde categorieën zoals ras, religie of geslacht. Maar wat als een bank een rekening sluit omdat de activiteiten "moreel verwerpelijk" zijn? Of omdat de ondernemer een "onverenigbare maanstand" heeft? Juridisch gezien is dat toegestaan – zolang het geen discriminatie betreft.

De gevolgen van financiële uitsluiting

Reitman benadrukt dat mensen in de moderne samenleving niet kunnen overleven zonder toegang tot bank- en betaaldiensten. "Mensen kunnen niet leven van contant geld onder een matras," schrijft ze. "Zonder toegang tot financiële diensten kunnen ze niet functioneren in de maatschappij."

Ze pleit ervoor om wetgeving aan te passen, zodat financiële instellingen niet zomaar accounts kunnen sluiten of transacties kunnen blokkeren zonder transparante en wettelijke grondslag. Tot die tijd blijven organisaties, activisten en zelfs individuen kwetsbaar voor willekeurige beslissingen van banken en betaalverwerkers.

"Financiële censuur is een stille vorm van onderdrukking. Het gebeurt achter de schermen, zonder proces, zonder beroep. En het raakt iedereen die buiten de gevestigde orde valt."