Hormuzstraat volledig afgesloten: een ondenkbare scenario dat nu realiteit wordt

De volledige afsluiting van de Straat van Hormuz, een van de belangrijkste scheepvaartroutes ter wereld, werd decennialang als een onmogelijk en onbeheersbaar scenario beschouwd. Energie-experts en beleidsmakers hebben dit risico in het verleden consequent afgedaan als te extreem om serieus te nemen. Toch is dit scenario nu realiteit, en dat brengt de wereldwijde energiemarkt in een ongekende crisis.

Waarom experts het scenario afwezen

In zowel 2007 als 2022 hebben energie-experts en beleidsmakers de mogelijkheid van een volledige afsluiting van de Hormuzstraat overwogen tijdens grote oefeningen en risicoanalyses. Toch werd dit scenario uiteindelijk niet meegenomen in de planning. De redenen? Het werd als te onwaarschijnlijk en te ingrijpend beschouwd.

Sam Ori, die in 2007 meewerkte aan een dergelijke oefening bij de denktank Securing America's Energy Future (SAFE), vertelde tijdens een recente conferentie:

"Het idee werd letterlijk uit de kamer gelachen. Men vond het niet geloofwaardig en zag het als alarmistisch."

Deze houding weerspiegelt een fenomeen dat economen wel het "dismal theorem" noemen, een concept ontwikkeld door de overleden Harvard-econoom Martin Weitzman. Dit theorema stelt dat extreme, maar zeer onwaarschijnlijke scenario’s vaak buiten de scope van conventionele risicoanalyses en beleidsplanning vallen. Het idee is dat dergelijke gebeurtenissen zo ingrijpend zijn dat ze traditionele modellen en aannames overstijgen.

De strategische betekenis van de Hormuzstraat

De Straat van Hormuz is verreweg de belangrijkste energie-sluis ter wereld. Het is een cruciale route voor het transport van olie en vloeibaar aardgas (LNG). Ongeveer 20% van de wereldwijde olievoorziening en een aanzienlijk deel van het LNG passeert jaarlijks door deze smalle zeestraat tussen Iran en Oman.

Patrick Pouyanné, CEO van TotalEnergies, gaf recent in een interview met Axios aan dat hij nog nooit zo nauwkeurig naar de kaart van de Hormuzstraat had gekeken als de afgelopen weken.

"Het is een deel van de zee waar iedereen kan varen. Omdat het geen kanaal is zoals de Suez of Panama, is de mogelijkheid van afsluiting waarschijnlijk onderschat."

De economische impact van een afsluiting

In 2007 duurde het een jaar voordat een minder extreme verstoring in de Hormuzstraat de olieprijs naar $165 per vat duwde. Ter vergelijking: twee maanden na het begin van de huidige crisis schommelt de olieprijs rond de $100 per vat, en de aandelenmarkten lijken nog niet onder druk te staan.

Ori waarschuwde vorige week:

"Als deze situatie nog drie maanden aanhoudt, zal de perceptie van het risico drastisch veranderen."

Sindsdien zijn de olieprijzen verder gestegen en hebben ze recentelijk zelfs $126 per vat bereikt. Dit benadrukt hoe snel een ogenschijnlijk onwaarschijnlijk scenario de wereldwijde economie kan ontwrichten.

Waarom beleidsmakers het scenario negeerden

In 2022 kwam een internationale werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van landen die deel uitmaken van het International Energy Agency (IEA), bijeen om strategische oliereserves te herverdelen in geval van een crisis. Ook zij hebben de volledige afsluiting van de Hormuzstraat niet meegenomen in hun scenario’s. Landon Derentz, destijds werkzaam bij het Amerikaanse ministerie van Energie, legde uit waarom:

• Het scenario was nog nooit eerder voorgekomen.
• De gevolgen zouden zo ingrijpend zijn dat ze buiten de scope van haalbare beleidsmaatregelen vielen.

Deze terughoudendheid toont aan hoe moeilijk het is om voorbereid te zijn op gebeurtenissen die buiten de normale risicomodellen vallen. Toch laat de huidige crisis zien dat zelfs de meest onwaarschijnlijke scenario’s werkelijkheid kunnen worden.