Hürmüz Boğazı'nın Kapanması: Enerji Dünyasının Korkulu Rüyası Gerçek Oldu

Hürmüz Boğazı: Küresel Enerjinin Kalbi

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğalgaz ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, küresel petrolün yaklaşık beşte biri ve sıvılaştırılmış doğalgazın önemli bir kısmı bu boğazdan geçiyor. Bu nedenle, boğazın kapanması sadece bölgesel değil, küresel bir krize yol açabilecek potansiyele sahip.

Geçmişte 'İmkansız' Olarak Görülen Senaryo Gerçek Oldu

Enerji uzmanları ve modelleme çalışmaları, Hürmüz Boğazı'nın tamamen kapanmasının hem olasılık dışı hem de yönetilemez olduğunu uzun yıllar boyunca savunuyordu. 2007 ve 2022 yıllarında yapılan büyük ölçekli enerji kriz simülasyonlarında, boğazın tamamen kapanması senaryosu değerlendirildi ancak ciddi bir planlama konusu olarak görülmedi.

Sam Ori, 2007 yılında Securing America's Energy Future (SAFE) adlı kuruluşta çalışırken, bu senaryonun tartışıldığını ancak alay konusu olduğunu belirtiyor:

"Odağa 'Aman ne kadar da abartıyorsunuz' diye bakıldı. Hiç kimse bunun ciddi bir ihtimal olduğunu düşünmedi."

'Kötümser Teorem': Aşırı Senaryoların Göz Ardı Edilmesi

Harvardlı ekonomist Martin Weitzman tarafından ortaya atılan 'kötümser teorem', aşırı ve düşük olasılıklı senaryoların nasıl analiz dışında kaldığını açıklıyor. Bu teoreme göre, felaket niteliğindeki olaylar, normal planlama süreçlerinin ötesinde değerlendiriliyor ve genellikle göz ardı ediliyor.

2007 yılında yapılan simülasyonda, boğazın kapanması durumunda petrol fiyatlarının 165 dolara ulaşabileceği öngörüldü. Ancak bu senaryo, 'ekonomik bir kıyamet' olarak nitelendirildi ve ciddiye alınmadı.

2022'de de Aynı Yaklaşım Sürdü

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin katılımıyla 2022 yılında oluşturulan bir görev gücü, stratejik petrol rezervlerinin dağıtımını değerlendirmek için bir çalışma yaptı. Bu çalışmada da Hürmüz Boğazı'nın tamamen kapanması senaryosu, iki gerekçeyle dikkate alınmadı:

• Bu olayın hiç yaşanmamış olması,
• Senaryonun çok geniş çaplı ve yönetilemez olması.

Landon Derentz, o dönem Enerji Bakanlığı'nda görev alırken, bu karar hakkında şunları söyledi:

"Bu senaryo, hem gerçekçi bulunmadı hem de planlama sürecini aşırı zorlaştıracak nitelikteydi."

Bugün Yaşananlar: 'Kimse Hazır Değildi'

TotalEnergies CEO'su Patrick Pouyanné, son dönemde yaptığı açıklamalarda, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının ne kadar ciddi bir tehdit olduğunu vurguladı. Pouyanné, boğazın Süveyş veya Panama Kanalı gibi kontrollü bir geçiş noktası olmadığını belirterek,

"Bu kadar kritik bir noktanın kapanabileceği öngörülmedi."

Mevcut krizde petrol fiyatları 126 dolara kadar yükseldi. Sam Ori, bu durumun henüz başlangıç olduğunu ve eğer kriz üç ay daha devam ederse, küresel ekonomide ciddi dalgalanmalar yaşanabileceğini söylüyor.

Geleceğe Dönük Uyarılar

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı gibi kritik enerji geçiş noktalarının kapanmasının artık sadece teorik bir senaryo olmadığını vurguluyor. Bu durum, küresel enerji güvenliği ve fiyat istikrarı açısından yeni stratejilerin geliştirilmesini zorunlu kılıyor. Uluslararası toplumun, bu tür krizlere karşı daha hazırlıklı olması gerekiyor.