Ook mislukte wetten kunnen onverwachte gevolgen hebben

Wetgeving die nog niet bestaat, kan al schade aanrichten

Het fenomeen van onbedoelde gevolgen is bekend in de politiek: wetten die met goede bedoelingen worden ingevoerd, kunnen op termijn juist averechtse effecten hebben. Maar ook wetgeving die nog niet eens is aangenomen, kan al schade veroorzaken. Dit fenomeen wordt soms een "risicobelasting" genoemd, omdat het de kosten van reeds risicovolle activiteiten verder opdrijft.

De huizenwet die investeringen blokkeert

Een actueel voorbeeld is de huizenwet die momenteel in de Amerikaanse Senaat wordt besproken. Het doel van de wet is om de woningcrisis aan te pakken door het eigenaarschap van huizen voor gewone Amerikanen betaalbaarder en toegankelijker te maken. De wet voorziet in een reeks maatregelen om de bouw van nieuwe woningen te versnellen en goedkoper te maken. Een versie van de wet werd in maart met overweldigende steun aangenomen in de Senaat, maar moet nog door het Huis van Afgevaardigden en de president worden goedgekeurd.

Toch heeft de wet al gevolgen, zelfs voordat deze definitief is. Een cruciale bepaling in de wet verplicht ontwikkelaars om nieuw gebouwde huurwoningen binnen zeven jaar te verkopen. Het idee hierachter is om te voorkomen dat grote institutionele investeerders te veel woningen in bezit krijgen, zodat gewone kopers een eerlijke kans krijgen. Maar de praktijk is anders: ontwikkelaars annuleren al lopende projecten uit angst voor deze maatregel.

Volgens The Wall Street Journal trekken investeerders en financiers zich terug uit nieuwe huurprojecten, omdat ze de woningen niet willen bezitten voor een te korte periode. "Ondanks dat de wet nog niet van kracht is, vluchten investeerders en kredietverstrekkers al voor de dreiging van deze wetgeving," aldus de krant. Hierdoor zijn al voor $3,4 miljard aan financieringen voor deze projecten bevroren. Een wet die de woningvoorraad juist zou moeten vergroten, blokkeert dus al lopende plannen.

Vermogensbelasting in Californië jaagt miljardairs weg

Een ander voorbeeld is een voorstel in Californië voor een eenmalige vermogensbelasting. Deze door vakbonden gesteunde maatregel zou miljardairs retroactief belasten op hun vermogen. Critici waarschuwen dat de belasting sommige ondernemers zou dwingen hun bedrijven te verlaten, omdat ze aandelen moeten verkopen om de belasting te kunnen betalen op vermogen dat slechts op papier bestaat.

De belasting moet volgens voorstanders de schatkist spekken om sociale programma’s te financieren. Maar de eigen wetgevende analyseafdeling van de staat voorspelt dat de belasting op lange termijn juist tot lagere belastinginkomsten zal leiden. Bovendien hebben al tientallen miljardairs de staat verlaten: een telling toonde aan dat twaalf miljardairs met een gezamenlijk vermogen van $1,07 biljoen de staat hebben verlaten. Niet allemaal hebben ze expliciet verklaard dat de belasting hun vertrek heeft veroorzaakt, maar het verband is duidelijk.

Waarom wetgeving al schade kan aanrichten voordat deze bestaat

Deze voorbeelden tonen aan dat zelfs de dreiging van wetgeving al kan leiden tot economische schade. Ontwikkelaars en investeerders passen hun plannen aan uit angst voor toekomstige regels, wat kan leiden tot:

• Vertraagde of geannuleerde bouwprojecten;
• Verminderde investeringen in risicovolle sectoren;
• Het vertrek van rijke individuen of bedrijven uit een regio;
• Onbedoelde gevolgen voor de economie, zoals lagere belastinginkomsten.

Experts waarschuwen dat beleidsmakers rekening moeten houden met deze risico’s bij het opstellen van nieuwe wetten. "Wetgeving moet niet alleen worden beoordeeld op haar intenties, maar ook op de praktische gevolgen die ze kan hebben voordat ze zelfs maar is aangenomen," aldus een econoom.

"Deze gevallen laten zien dat voorspelbaarheid en stabiliteit in wetgeving cruciaal zijn voor economische groei. Onzekerheid drijft investeerders weg en remt innovatie."

Conclusie: voorzichtigheid is geboden bij nieuwe wetgeving

De voorbeelden van de huizenwet en de vermogensbelasting in Californië illustreren dat wetgeving, zelfs als deze nog niet definitief is, al aanzienlijke gevolgen kan hebben. Het is daarom van groot belang dat beleidsmakers niet alleen de beoogde doelen van nieuwe wetten overwegen, maar ook de mogelijke onbedoelde effecten die kunnen optreden voordat de wet in werking treedt.

Voor ondernemers en investeerders betekent dit dat ze alert moeten blijven op politieke ontwikkelingen, omdat deze al snel hun plannen kunnen beïnvloeden – zelfs als de wet nog niet is aangenomen.