Gonitwa po kluczowe minerały: nowe „strefy ofiar” i koszty dla najuboższych

Zielona rewolucja, czarne strony wydobycia

Globalny postęp ku czystszej, bardziej zrównoważonej przyszłości napędzany jest przez nowoczesne technologie – od sztucznej inteligencji po elektrownie wiatrowe, samochody elektryczne i systemy obronne. Wszystkie one zależą od kluczowych minerałów, takich jak lit, kobalt, miedź czy metale ziem rzadkich. Jednak ich wydobycie ma druzgocące konsekwencje dla środowiska i zdrowia mieszkańców regionów, w których się odbywa.

Lit zasila baterie, kobalt stabilizuje ich działanie, miedź przewodzi prąd, a metale ziem rzadkich zwiększają wydajność turbin wiatrowych i urządzeń cyfrowych. Choć są one niezbędne dla rewolucji przemysłowej XXI wieku, ich wydobycie wiąże się z toksycznością i ogromnym zużyciem wody. Badacze z Instytutu Środowiska, Wody i Zdrowia ONZ przez lata analizowali wpływ górnictwa na społeczności na całym świecie. Ich najnowszy raport dowodzi, że bez odpowiednich regulacji i monitoringu, wydobycie kluczowych minerałów może pogorszyć sytuację milionów najuboższych ludzi.

Dwa oblicza globalnego postępu

Jeden z autorów raportu pochodzi z Bliskiego Wschodu – regionu, który do dziś zmaga się z długofalowymi skutkami eksploatacji paliw kopalnych w XX wieku. Drugi reprezentuje Afrykę, która obecnie staje się głównym dostawcą minerałów napędzających postęp technologiczny. Ich wnioski są jednoznaczne: jeśli kraje, korporacje i społeczności nie zmienią podejścia do wydobycia, ludzkość może powtórzyć niesprawiedliwości ery ropy naftowej – tym razem w imię postępu, który miał rozwiązać problemy spowodowane paliwami kopalnymi.

Woda – nowa ropa naftowa XXI wieku

Jednym z najpoważniejszych skutków wydobycia kluczowych minerałów jest gwałtowne pogarszanie się dostępu do wody. Według szacunków z 2024 roku, globalna produkcja litu pochłonęła aż 456 miliardów litrów wody – tyle, ile wynosi roczne zapotrzebowanie na wodę pitną dla około 62 milionów mieszkańców Afryki Subsaharyjskiej. Tymczasem wiele regionów świata zmaga się z bankructwem wodnym, czyli sytuacją, w której zużycie wody przewyższa możliwości jej naturalnego odnawiania, prowadząc do nieodwracalnych szkód ekosystemowych.

W suchych obszarach, takich jak chilijska pustynia Atacama, górnictwo odpowiada nawet za 65% regionalnego zużycia wody, co bezpośrednio zagraża rolnictwu i lokalnym ekosystemom. W efekcie poziom wód gruntowych spada, solniska kurczą się, a słodkowodne zbiorniki są coraz bardziej narażone na zanieczyszczenie i wyczerpanie.

Toksyczne dziedzictwo górnictwa

Zanieczyszczenie wód to tylko część problemu. Wydobycie kluczowych minerałów generuje ogromne ilości toksycznych odpadów i ścieków, zawierających metale ciężkie, kwasy i substancje radioaktywne. Przykładowo, produkcja metali ziem rzadkich wytwarza nawet 2 tysiące ton odpadów na każdą tonę użytecznego surowca.

Metody wydobycia często polegają na tworzeniu basenów ługujących, do których dodaje się chemikalia w celu oddzielenia metali. Jeśli ścieki nie są odpowiednio oczyszczane lub magazynowane, substancje te przedostają się do wód gruntowych i rzek, zatruwając lokalne źródła wody. W niektórych regionach rzeki znajdujące się w pobliżu kopalń kobaltu i miedzi stają się niezdatne do użytku, a ich mieszkańcy tracą dostęp do czystej wody pitnej.

„Bez natychmiastowych działań regulacyjnych i odpowiedzialnego podejścia do łańcuchów dostaw, ubogie społeczności zapłacą najwyższą cenę za zieloną rewolucję.”

– Autorzy raportu ONZ

Czy historia się powtórzy?

Eksperci ostrzegają, że bez zmian w sposobie zarządzania wydobyciem kluczowych minerałów, ludzkość może powtórzyć błędy przeszłości. W XX wieku kraje rozwijające się stały się „strefami ofiar” dla przemysłu paliw kopalnych, płacąc wysoką cenę za zanieczyszczenie środowiska i problemy zdrowotne. Dziś, w imię postępu technologicznego, Afryka, Ameryka Łacińska i Azja Południowo-Wschodnia mogą stać się nowymi „strefami ofiar” – tym razem dla przemysłu wydobywczego XXI wieku.

Raport ONZ podkreśla konieczność wprowadzenia surowych regulacji, transparentności łańcuchów dostaw oraz współpracy między rządami, korporacjami a lokalnymi społecznościami. Tylko w ten sposób możliwe będzie uniknięcie powtórzenia się historycznych niesprawiedliwości i zapewnienie, że zielona rewolucja rzeczywiście przyniesie korzyści wszystkim, a nie tylko nielicznym.