Antarktika'da 'Kalıcı Kimyasallar': PFAS'ın Gizemli Yolculuğu

Antarktika'ya Ulaşan 'Kalıcı Kimyasallar'

Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), 1950'lerden bu yana yaygın olarak kullanılan yapışmaz, su geçirmez ve leke tutmaz ürünlerde yer alan 'kalıcı kimyasallardır'. Doğada kolayca parçalanmayan bu maddeler, hava, toprak, su ve hatta insan ile hayvan kan dolaşımına karışabiliyor.

Antarktika gibi insan elinin ulaşmadığı, nispeten bozulmamış bölgelerde bile PFAS izlerine rastlanması bilim dünyasını şaşırtıyor. Fast food ambalajlarından yangın söndürme köpüklerine, tava kaplamalarından tekstil ürünlerine kadar birçok alanda kullanılan PFAS, rüzgar ve okyanus yoluyla binlerce kilometre ötedeki buzul kıtaya ulaşabiliyor.

Bilimsel Araştırma: PFAS'ın Antarktika'daki İzleri

Stockholm Üniversitesi'nden kimyager Ian Cousins ve ekibinin yaptığı yeni bir araştırma, PFAS'ın Antarktika'daki dağılımını incelemek için önemli veriler sunuyor. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma, Doğu Antarktika'daki Zhongshan İstasyonu'ndan 4.093 metre yükseklikteki Dome A zirvesine kadar 1.200 kilometrelik bir alanda 39 kar örneği topladı.

Araştırmacılar, 30 kilometre aralıklarla alınan yüzey kar örneklerinin yanı sıra Zhongshan İstasyonu yakınındaki 1 metre derinliğindeki kar çukurundan 5 santimetre aralıklarla, Dome A'daki 3 metre derinliğindeki kar çukurundan ise 10 santimetre aralıklarla örnekler aldı. Bu derinlikler, son birkaç on yıldaki PFAS kullanımının tarihsel kayıtlarını da ortaya koydu.

"Bu dağın zirvesindeki kar çukurunda, PFAS'ın tarihsel üretim kayıtlarını görmek oldukça ilginç. Bu, kimyasalların ne kadar uzağa taşındığının bir kanıtı."

PFAS Nasıl Taşınıyor?

PFAS, Antarktika'ya iki ana yol üzerinden ulaşabiliyor: üst atmosfer yoluyla ve deniz spreyi yoluyla.

• Üst atmosfer yoluyla: Tekstil ve kağıt ürünlerinde kullanılan uçucu öncül kimyasallar (örneğin florotelomer alkoller), güneş ışığı ve oksidanlarla reaksiyona girerek daha stabil PFAS bileşenlerine dönüşüyor. Bu bileşenler daha sonra yağış yoluyla kar ve buzullara yerleşiyor.
• Deniz spreyi yoluyla: Kıyı bölgelerindeki fırtınalı rüzgarlar, okyanus dalgalarının oluşturduğu kabarcıkların patlamasıyla zengin PFAS içeren aerosol parçacıklarının atmosfere karışmasına neden oluyor. Bu parçacıklar rüzgarla birlikte Antarktika'nın iç bölgelerine taşınabiliyor.

Araştırmanın Önemi

Daha önceki çalışmalar genellikle Antarktika kıyılarındaki PFAS kirliliğine odaklanırken, bu araştırma buz tabakasının iç kesimlerine kadar uzanan bir alanı kapsıyor. Elde edilen veriler, PFAS'ın uzun mesafeli taşınım mekanizmalarını anlamak ve küresel kirlilik yayılımını izlemek için kritik önem taşıyor.

Cousins, "Bu maddelerin bu kadar uzaklara ulaşabilmesi için uzun mesafeli taşınım yeteneğine sahip olmaları gerekiyor. PFAS'ın kalıcı yapısı da bu süreci kolaylaştırıyor. Örneklerdeki kirlilik desenlerini inceleyerek, taşınım yollarını anlamamız mümkün oluyor" diyor.

Geleceğe Yönelik Endişeler

PFAS'ın Antarktika'daki varlığı, bu kimyasalların ne kadar yaygın ve kalıcı olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Bilim insanları, bu 'sonsuza dek kalıcı' kimyasalların ekosistemler üzerindeki uzun vadeli etkilerini araştırmaya devam ediyor. Uluslararası toplumun bu kirleticilerin kullanımını sınırlamak için daha sıkı önlemler alması gerektiği vurgulanıyor.