PFAS-vervuiling bereikt zelfs het ongerepte Antarctica

Onderzoek onthult verspreiding van PFAS naar Antarctica

Per- en polyfluoroalkylstoffen (PFAS), ook wel 'eeuwige chemicaliën' genoemd, worden al sinds de jaren 1950 gebruikt in talloze producten zoals non-stick pannen, waterafstotende kleding en vlekbestendige materialen. Deze stoffen breken nauwelijks af en verspreiden zich via lucht, water en bodem. Zelfs in het ogenschijnlijk ongerepte Antarctica zijn ze nu aangetroffen, ondanks de grote afstand tot menselijke activiteiten zoals fastfoodverpakkingen of brandblusschuim.

Een recent onderzoek, gepubliceerd in Science Advances, werpt nieuw licht op hoe PFAS zich verspreiden naar het binnenland van Antarctica. Wetenschappers analyseerden sneeuwmonsters over een afstand van 1.200 kilometer, van het Zhongshan Station aan de kust tot de top van Dome A, op 4.093 meter hoogte.

Hoe komen PFAS in Antarctica terecht?

Ian Cousins, chemicus aan de Universiteit van Stockholm en medeauteur van de studie, verklaart: "Om deze stoffen hier te krijgen, moeten ze over lange afstanden kunnen reizen. PFAS zijn zeer persistent, wat hun verspreiding vergemakkelijkt. Door de patronen in de vervuiling te bestuderen, kunnen we achterhalen hoe ze zich verplaatsen."

De onderzoekers verzamelden 39 sneeuwmonsters op elke 30 kilometer langs de route. Bij Zhongshan Station, nabij Prydz Bay, werd sneeuw uit een 1 meter diepe put geanalyseerd. Op Dome A, de hoogste piek van Oost-Antarctica, werden monsters genomen uit een 3 meter diepe put, wat informatie opleverde over decennia van PFAS-gebruik.

Cousins voegt toe: "Het is opvallend dat we hier de historische productie van PFAS terugvinden in een sneeuwput op de top van een berg in Antarctica."

Twee routes voor PFAS-vervuiling

PFAS bereiken Antarctica via twee hoofdroutes:

• Via de atmosfeer: Sommige PFAS ontstaan wanneer vluchtige voorlopers, zoals fluorotelomeralcoholen uit textiel en papier, in de atmosfeer reageren met zonlicht en oxidanten. Deze stoffen slaan later neer via neerslag.
• Via zeespray: Stormwinden langs de kust creëren zeespray. Wanneer golven uiteenspatten, ontstaan er bellen die PFAS-rijke aerosolen verspreiden.

Deze bevindingen benadrukken dat PFAS-vervuiling een wereldwijd probleem is, zelfs in de meest afgelegen en ogenschijnlijk ongerepte gebieden op aarde.

"Deze eeuwige chemicaliën verspreiden zich via lucht en water en bereiken zelfs de polen. Het is een zorgwekkende herinnering aan de wereldwijde impact van menselijke activiteiten." — Ian Cousins, chemicus Universiteit van Stockholm

Gevolgen voor milieu en gezondheid

Hoewel de concentraties PFAS in Antarctica laag zijn, roept de verspreiding vragen op over de langetermijneffecten op ecosystemen en de voedselketen. PFAS hopen zich op in dieren en kunnen schadelijke gezondheidseffecten veroorzaken, zoals hormoonverstoring en verhoogd risico op kanker.

De studie benadrukt het belang van verder onderzoek naar de verspreiding van PFAS en de ontwikkeling van maatregelen om hun impact te beperken.