Breyer: “Kölgə cədvəl” barədə narahatlıq keçirilməməlidir

Kechmiş Ali Məhkəmə hakimi Breyer: “Kölgə cədvəl” təhlükəli deyil

Harvard Universitetinin nəşri olan Harvard Magazine-a müsahibəsində çıxış edən keçmiş ABŞ Ali Məhkəməsi hakimi Stiven Breyer, məhdud müvəqqəti qərarlar qəbul edən “kölgə cədvəl” haqqında müzakirələrə açıqlama verdi. O, bu məsələyə dair ictimai narahatlıqların əsassız olduğunu bildirdi.

Müsahibədə iştirak edənlərdən biri Breyerə “Ali Məhkəmənin kölgə cədvələ çox asanlıqla arxalanması barədə narahatlıq keçirilməli midir?” sualını verdi. Breyer isə qısa cavabında belə bir narahatlıq olmadığını bildirdi.

“Hər məhkəmənin belə bir cədvəli var. Buna biz fövqəladə hallar cədvəli deyirik. Bu cədvəl tarixən əsasən ölüm hökmünün icrasının dayandırılması üçün istifadə olunub. Bəzən isə çox vacib bir seçki məsələsi və ya seçki qaydaları ilə bağlı qərarlar qəbul edilirdi.”

Breyer qeyd etdi ki, “kölgə cədvəl”dən istifadə son vaxtlarda COVID-19 pandemiyası dövründə tətbiq olunan peyvənd məcburiyyəti və digər məhdudiyyətlərlə bağlı çoxsaylı hüquqi mübahisələrin yaranması ilə əlaqədardır. O, Ali Məhkəmədə belə bir “sui-qəsd nəzəriyyəsinin” olmadığını vurğulayaraq, bu cür fövqəladə hallar üzrə qəbul edilən qərarların mahiyyətinin dəyişdiyini qeyd etdi.

Breyer bildirdi: “Artıq bu cədvələ əsasən ölüm hökmü və seçki məsələləri deyil, Konqres və prezident arasındakı konstitusional münasibətlərin təbiəti, həmçinin hakimiyyətlərin bölünməsi ilə bağlı məsələlər müzakirə olunur.”

Digər ekspertlərin mövqeyi

Keçmiş hakimin mövqeyinə tamamilə qarşı çıxan keçmiş Hakim Maykl Makkonnel belə hesab edir ki, “kölgə cədvəl”dən istifadə artıq təbii bir reaksiya olaraq qəbul edilməlidir. O, Vaşinqton Post-da dərc olunan məqaləsində yazır:

“Bəzi hallarda ‘kölgə cədvəl’ qərarlarına legitim tənqidlər olsa da, bu tətbiqin tamamilə pislənməsi düzgün deyil. Bu qərarlar məhkəmə prosesinin aylar və ya illər çəkdiyi reallığı ilə əlaqədardır. Politikaların həyata keçirilməsi mübahisənin həllindən çox vacibdir. Məhkəməyə gəldikdə isə artıq zərər dəymiş olur.”

Makkonnel qeyd edir ki, prezidentin Konqresdən icazə almadan yeni siyasət həyata keçirməsi hallarında (məsələn, gömrük tarifləri və ya peyvəndlər üzrə) zərərin qarşısını almaq çox çətindir. Lakin prezidentin səlahiyyətlərinə məhdudiyyət qoyulması seçicilərin iradəsinin pozulması ilə nəticələnə bilər.

Tarixi kontekst və müasir tətbiq

Breyer və Makkonnelin fikirlərindən aydın olur ki, “kölgə cədvəl” qədimdən mövcud olsa da, onun müasir şəraitdə tətbiqi daha genişmiqyaslı hüquqi mübahisələrlə əlaqədardır. Bu prosesdə əsas məsələ məhkəmə qərarlarının vaxtında qəbul edilməsi və ictimai maraqların qorunmasıdır.