İran müharibəsi dünya energetika sistemini kökündən dəyişdirdi: fosil yanacaqlara son?

İran müharibəsi energetika sistemində inqilab yaradır

Yarım əsrdən çox müddətdir ki, iqlim ekspertlərinin əksəriyyəti qlobal istiləşmənin həlli yolunu müəyyənləşdiriblər: kömür, neft və təbii qaz kimi fosil yanacaqların istifadəsini dayandırmaq. Lakin dünyanın müxtəlif ölkələrinin hökumətlərinin bu yanacaqlara alternativ tapmaq səylərinə baxmayaraq, fosil mənbələrinin payı hələ də 80 faiz civarında qalır. İran müharibəsi isə bu vəziyyəti dəyişə bilər.

Strateji boğazın blokadası: energetika böhranı

ABŞ və İsrail tərəfindən iki ay əvvəl başladılan müharibə nəticəsində İran yaxınlığındakı Hormuz boğazı martın əvvəllərindən etibarən blokadaya alınıb. Bu boğaz vasitəsilə dünya neft və təbii qaz tədarükünün 20 faizi həyata keçirilir. Blokada nəticəsində energetika böhranı yaranıb və bu, müasir tarixdəki ən böyük energetika böhranı hesab olunur. Hazırda 25 ölkədə nəqliyyat yanacağından tutmuş aviasiya və qızdırma yanacaqlarına qədər qıtlıq yaşanır.

Bərpa olunan enerji: yeni həll yoluna doğru

1970-ci illərdəki neft şokundan fərqli olaraq, bu dəfə bərpa olunan enerji mənbələri artıq kifayət qədər güclü və ucuzdur. BMT-nin Baş Katibinin xüsusi müşaviri Selvin Hart bu həftə Kolumbiyada keçirilən beynəlxalq konfransda bildirib: "Artıq alternativimiz var. Bərpa olunan enerji mənbələri bu məsələdə əsas dəyişiklik etdi."

Lakin bu dəyişikliklərə baxmayaraq, energetika sistemindəki gələcək dəyişikliklər hələ də qeyri-müəyyəndir. Dünyanın neft və təbii qaz tədarükünün etibarlılığı mübahisəli hala gəlsə də, bərpa olunan enerji mənbələrinin bütün boşluğu dolduracağına əmin olmaq çətindir. Kömür, ən çirkləndirici fosil yanacaq olsa da, təbii qazın yerini tutmaq üçün yenidən cəlbedici hala gəlib. Eyni zamanda, günəş və külək enerjisi həmişəlik enerji tələb edən sənayeləri tam əvəz etməkdə çətinlik çəkir.

"Gələcəkdə nə baş verəcəyini proqnozlaşdırmaq çətindir." — Daan Walter, Ember Enerji Araşdırma Mərkəzinin aparıcı tədqiqatçısı

Qaliblər və məğlublar: energetika bazarında dəyişikliklər

Müharibənin başlamasından iki ay keçdikcə, energetika mənbələrinin qalib və məğlub olacağı aydınlaşmağa başladı. Qiymətlərin artması və tədarükün azalması nəticəsində ölkələr energetika gələcəyini yenidən nəzərdən keçirməyə başlayıblar. Bəzi ölkələr Hormuz boğazının bağlanması səbəbindən yaranan boşluğu doldurmaq üçün çirkləndirici yanacaqlara qayıtsalar da, digərləri yüz ildən çoxdur istifadə etdikləri mənbələrdən uzaqlaşmaq üçün təmiz enerjiyə böyük investisiyalar elan edirlər.

Məğlublar: neft və təbii qaz

Hormuz boğazının bağlanması nəticəsində neft və təbii qaz tədarükü ciddi şəkildə azalıb. Bu, neft ixrac edən ölkələr üçün böyük iqtisadi itkilərə səbəb olub. Məsələn, İraq Suriya vasitəsilə neft ixracına başlayıb, lakin mart ayında gəlirləri 70 faizdən çox azalıb.

Qaliblər: bərpa olunan enerji və kömür

Bərpa olunan enerji mənbələri, xüsusilə günəş və külək enerjisi, qiymətlərinin ucuzlaması və texnologiyaların inkişafı sayəsində daha rəqabətli hala gəlib. Bir çox ölkə bu mənbələrə böyük investisiyalar edir. Eyni zamanda, təbii qazın yerini tutmaq üçün kömürün istifadəsinə də yenidən qayıdış müşahidə olunur. Lakin bu, qlobal istiləşmə ilə mübarizə üçün böyük təhlükə yaradır.

Gələcək nə göstərəcək?

İran müharibəsi energetika sistemində köklü dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bərpa olunan enerjinin inkişafı və kömürün müvəqqəti olaraq istifadəsinə baxmayaraq, qlobal energetika bazarının gələcəyi hələ də qeyri-müəyyəndir. Ölkələr energetika müstəqilliyini təmin etmək və eyni zamanda ekoloji standartlara əməl etmək üçün yeni həll yolları axtarırlar. Bu prosesdə ən vacib məsələ, energetika mənbələrinin etibarlılığını və əlçatanlığını təmin etməkdir.