Media müstəqilliyi Bezos və digərlərinə qarşı necə müdafiə etdik?

Bu, biz – siz və Mother Jones – ilə birlikdə Jeff Bezosu necə məğlub etdiyimizin hekayəsidir. Hələ bir neçə ay əvvəl Stiven Kolbertin efirində baş verən hadisəni xatırlayın. O, şəbəkəsinin rəhbərliyindən aldığı memorandumu oxuduqdan sonra, sözləri itirmiş kimiydi: «Bu cür cırıqlarımla nə edəcəyimi belə bilmirəm», – deyə, sənədi it balasına atdı. «Mən sadəcə belə nəhəng bir korporasiyanın bu cür zorakılara qarşı durmamasına təəccüblənirəm!»

CBS-in rəsmi bəyanatında isə qeyd olunurdu ki, Kolbertin Texasdan Senat namizədi Ceyms Talarikonun müsahibəsini yayımlaması, Federal Rabitə Komissiyasının bərabər vaxt qaydasını pozmaq riski daşıyır. Bu qayda isə son 20 ildə gecə vaxtı efirə çıxan verilişlər üçün tətbiq edilməmişdir. CBS-in belə qərar qəbul etməsinin səbəbi isə təsadüfi deyildi: Şirkətin ana müəssisəsi Paramount, Tramp administrasiyası ilə Warner Brothers Discovery ilə birləşmə razılaşmasını təsdiqlətmək üçün danışıqlar aparırdı.

Bu, təkcə CBS-in qarşılaşdığı hadisə deyil. Keçən il Paramount-un keçmiş sahibi Şari Redstounun, Trampı qıcırtmamaq üçün «60 Minutes» verilişinə müdaxilə etdiyi məlum oldu. Həmin vaxt şirkətin satışı üzrə razılaşma əldə etmək üçün Tramp administrasiyasından icazə almaq lazım idi. Hazırda isə Paramount-un sahibləri – David Ellison və onun milyarder atası Larrinin CBS-in baş redaktoru vəzifəsinə Bari Vaysi təyin etməsi də təsadüfi deyil. Vays isə əvvəllər əsas media qurumlarını «solçu meyillilikdə» ittiham edərək məşhurlaşmışdı.

CBS-in qarşılaşdığı hadisələr Tramp dövründə media sahəsində baş verən tək hadisələr deyil. Jeff Bezosun sahibi olduğu Washington Post qəzeti Kamala Harrisə dəstək bəyanatını yayımlamadı. Trampın ikinci andiçmə mərasimində səhnədə iştirak edən Bezos qəzetin fikir səhifələrində yalnız «şəxsi azadlıqlar və azad bazar» mövzularında məqalələr dərc olunacağını elan etdi. Bir il sonra isə qəzet heyətinin 40 faizi işdən çıxarıldı.

Bütün bunlar təsadüfi deyil. Bu, Amerika jurnalistikasının ən böyük probleminin nəticəsidir: biz bu vacib ictimai xidməti (əsasən) mənfəət güdən şirkətlərə həvalə etmişik. Bu şirkətlər isə siyasi təzyiqlərə və gəlir göstəricilərinə görə münasibətlərini dəyişirlər.

Media tarixindəki digər qaranlıq səhifələr

• CBS: 1980-ci illərdə reytinq və gəlir uğrunda xəbər bölməsini sıxışdırmağa başladı (bu mövzu haqqında «Broadcast News» filmində məlumat var). 1995-ci ildə isə tütün sənayesi haqqında məlumat verən Ceffri Viqandı yayımlamadı («The Insider» filmində bu hadisədən bəhs olunur).
• New York Times: 1990-cı illərdə irqçi «superpredator» narrativini dəstəkləyərək, AIDS epidemiyası haqqında vaxtında məlumat vermədi.
• Washington Post: İraq müharibəsinə hazırlıq dövründə, özünün mükəmməl araşdırmalarını gizlətdi. «The New York Times» isə Judith Miller vasitəsilə «Iraqda kütləvi qırğın silahları» yalanını yaydı.

Qəzetlərin iş yerlərinin sayı kömür sənayesindən də sürətli şəkildə azalır. Bütün bu hadisələr fonunda, Amerika media şirkətləri çox vaxt möhtəşəm reportajlar hazırlasalar da, onların əsas məqsədi çoxmillətli şirkətlərə (GE, Westinghouse, Verizon, Comcast) və fondlara (Alden Global Capital) illik gəlir gətirmək olmuşdur. Xəbərlər isə onların üçün ən çox ikinci dərəcəli məsələ idi.

İşte bu səbəbdən onilliklərdir biz «xəbər binalarının boşaldılması» səsinə qulaq asırıq.