Müstəqillik Bəyannaməsinin Ruhu: Amerika Nə üçün Müstəqillik Elan Etdi?

Müstəqillik Bəyannaməsinin Mənşəyi: Ceffersonun Qələmindən Doğulan Sənəd

ABŞ-nin Müstəqillik Bəyannaməsi sadəcə Tomas Ceffersonun imzasını daşıyan bir sənəd deyil — bu, bir millətin azadlıq yolunda atdığı ilk böyük addımdır. Ceffersonun məşhur cümlələri tarixə həkk olunsa da, bu sənədin yaranma prosesi çoxsaylı müzakirələr, redaktələr və tarixçilərin araşdırmaları nəticəsində formalaşıb.

Ceffersonun orijinal layihəsi əsasən üç mənbədən qaynaqlanırdı: Corc Meysonun Virciniya Hüquqlar Bəyannaməsi, Ceffersonun özünün hazırladığı Virciniya Konstitusiyası və Riçard Henri Linin 11 iyun tarixli müstəqillik təklifi. Lakin sənədin inkişafında onlarla yerli bəyanat və qərarlar da mühüm rol oynayıb. Tarixçi Polin Meyerin araşdırmalarına görə, bu sənədin əsas kökləri Virciniya torpağından çıxsa da, Massaçusetsin fırtınalı mübarizələri ilə formalaşıb.

Konqresdəki Redaktələr: “Mutilasiya” yoxsa Məqsədəuyğun Düzəlişlər?

Konqresdəki nümayəndələr Ceffersonun layihəsini çoxsaylı redaktələrə məruz qoyublar. Cefferson bu dəyişiklikləri “mutilasiya” adlandırsa da, əslində bu, sənədi daha da gücləndirən məqsədəuyğun düzəlişlər idi. Nəticədə, sənədin dörddə bir hissəsi kəsilib çıxarılsa da, 4 iyul 1776-cı ildə qəbul edildi. Lakin bu sənədin o dövrdəki əhəmiyyəti sonrakı nəsillər tərəfindən təqdir ediləndən çox fərqli idi.

Konqresin 2 iyul tarixində Böyük Britaniyadan ayrılmaq qərarına gəlməsi bu sənədin əsas məqsədini dəyişdirirdi. Müstəqillik Bəyannaməsi isə əsasən iki mühüm addımı dəstəkləmək üçün nəzərdə tutulmuşdu: xarici müttəfiqlərin — Fransa və İspaniyanın — dəstəyi və yeni müstəqil ştatlar arasında əlaqələri tənzimləyəcək konfederasiya hökumətinin yaradılması.

4 İyul: Bayramdan Çox, Strategiya idi

4 iyul tarixində heç bir kütləvi tədbir, atəşfəşanlıq və ya bayram təşkil olunmayıb. Lakin sonrakı günlərdə ölkə boyunca yayılan qəzetlərdə çap olunan Bəyannamənin oxunması ilə xalq arasında böyük həvəs yaranıb. Bu sənədin əsas məqsədi isə yeni dövlətin idarəetmə formasını müəyyənləşdirmək deyildi — bu məsələ sonradan Konnektikut nümayəndəsi Rocer Şermanın rəhbərlik etdiyi komitəyə həvalə olunub.

Hökumətin strukturunu müəyyənləşdirmək məsələsi ştatlara həvalə edilib. Həmin il səkkiz ştat öz konstitusiyalarını qəbul edib. Hətta Cefferson belə, Virciniya üçün konstitusiya hazırlamaq məqsədilə Filadelfiyada olmaqdan çox, Virciniyada olmağı üstün tuturdu. O, həmin il Virciniya üçün hazırladığı konstitusiyanın bəzi hissələrini Bəyannamədə istifadə edib.

Bəyannamənin Əsl Məqsədi: Ədalətli Hökumətin Nə Olmaması Lazım olduğunu Bildirmək

Cefferson və Beşlik Komitəsinin digər üzvləri milli hökumətin strukturunu müəyyənləşdirməkdən çəkinsələr də, Bəyannamədə İngiltərə kralı II Georqa qarşı irəli sürülən 28 ittiham sənədin əsas məqsədini açıq şəkildə göstərirdi. Bu sənəd vasitəsilə müəyyən olunurdu ki, ədalətli hökumət nə olmamalıdır və xalqın razılığına əsaslanan hökumət necə fəaliyyət göstərməlidir.

“Müstəqillik Bəyannaməsi sadəcə bir sənəd deyil — bu, bir millətin taleyini dəyişən inqilabi addımdır. O, xalqın azadlıq arzusunu və hökumətdən tələb etdiyi əsas prinsipləri əks etdirir.”

Bəyannamənin əsas xüsusiyyətləri:

• Mənşəyi: Ceffersonun layihəsi əsasən Virciniya mənbələrindən və yerli bəyanatlardan təsirlənib.
• Redaktələr: Konqres sənədi dörddə bir hissəsi kəsərək qəbul edib, lakin Cefferson bu dəyişiklikləri “mutilasiya” adlandırıb.
• Məqsədi: Bəyannamə əsasən xarici müttəfiqlərin dəstəyi və konfederasiya hökumətinin yaradılması üçün nəzərdə tutulub.
• Struktur: Sənəd hökumətin strukturunu müəyyənləşdirməkdən çəkinib, əvəzində ədalətli hökumətin nə olmaması lazım olduğunu göstərib.