Şərqi Afrika Yavaşca Ayrılır, Amma Gözlənilməyən Yerdə

Təxminən 45 milyon ildir ki, Afrika materik lövhəsinin şərq hissəsi tədricən ayrılır. Qırmızı Dənizdən Mozambikə qədər uzanan nəhəng bir fermuar kimi fəaliyyət göstərən Şərqi Afrika Rift Sistemi nəticəsində Yerin səthində genişlənən yarıqda yeni okean qabığı əmələ gələcək. Bu sistemin çox hissəsi hələ də bağlı olsa da, Efiopiyanın şimalındakı Afar regionu artıq qismən açılmış və gələcək okean hövzəsinin formalaşmasına başlayıb.

Fermuarın Mərkəzi Açılır

Əksər modellər bu rift sisteminin şimaldan cənuba doğru ardıcıl şəkildə açılacağını göstərir. Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, fermuarın mərkəzində yerləşən bir region — Keniyanın Turkana gölü ərazisi, parçalanma prosesinə daxil olub. Yüksək həssaslıqlı seysmik refleksiya məlumatları göstərir ki, bu ərazidəki yer qabığı cəmi 13 kilometr qalınlığındadır. Bu isə regionun riftingin ikinci mərhələsi olan "boyunlama" mərhələsinə daxil olduğunu və tamamilə parçalanmağa bir addım qaldığını göstərir.

Bu prosesin indi gedən yeganə yer qabığı parçalanması mərhələsi olduğu bildirilir. Turkana Rift Zonasındakı Lothagam ərazisində isə son Miosen dövrünə (təxminən 7 milyon il əvvəl) aid əyilmiş çöküntülər aşkar edilib ki, bu da riftingin "boyunlama" mərhələsinin başlamasından qabaq baş verib.

Qitələrin Parçalanma Prosesi

Okean dibindəki orta-okean silsilələri kimi, quru hissələrində də tektonik lövhələr ayrılarkən yer qabığı hissələri də uzanır. Bu proses rifting adlanır və üç mərhələdən ibarətdir:

• Birinci mərhələ: Yer qabığı gərilir, gərginlik yaranır;
• İkinci mərhələ (boyunlama): Yer qabığı incəlir, şəkər halvası kimi uzanır;
• Üçüncü mərhələ: Maqma litosfer mantiyasından çıxaraq yeni okean qabığı əmələ gətirir və qitə lövhəsini tamamilə parçalayır.

  "Bu Yer kürəsində qitələrin necə parçalandığını görmək üçün nadir yerlərdən biridir," — deyə Kolumbiya Universitetinin Lamont-Doherti Yer Tədqiqatları Mərkəzində geofizik olan Anne Bécel bildirib. O, aprel ayında Nature Communications jurnalında dərc olunan yeni tədqiqatın həmmüəllifidir. "Şərqi Afrika Rift Sistemi geoloqlar tərəfindən çoxdan tədqiq edilir. Bu proseslər Yerin necə parçalandığını və nəticədə okean qabıqlarının necə əmələ gəldiyini öyrənmək üçün öyrənilir."

  Turkana Rift Zonasının Fərqli Davranışı

  Tədqiqatçılar, Keniyanın şimalında yerləşən və kritik bir üçlü qovşaqda yerləşən Turkana Rift Zonasının digər ərazilərdən fərqli şəkildə davrandığını fərz edirdilər. Bu zona təxminən 4 milyon il əvvələ aid nadir hominin fosil qalıqlarına ev sahibliyi edir. Keçmiş tədqiqatlar həmçinin göstərir ki, yer qabığının dibi — Moho — Turkana hövzəsində çox dayazdır: 20 kilometr, halbuki digər ərazilərdə bu dərinlik orta hesabla 39 kilometrdir.

  "Bu Yer kürəsində qitələrin necə parçalandığını görmək üçün nadir yerlərdən biridir."