Oost-Afrika scheurt uiteen: nieuwe oceaan vormt zich in onverwachte regio

Een langzaam proces met grote gevolgen

Al zo’n 45 miljoen jaar lang trekt het oostelijke deel van de Afrikaanse continentale plaat langzaam uit elkaar. Dit proces, bekend als het Oost-Afrikaanse Riftsysteem, strekt zich uit van de Rode Zee tot Mozambique en zal uiteindelijk leiden tot de vorming van een nieuwe oceaan. De aardkorst in dit gebied is momenteel bezig met het proces van rifting, waarbij de korst dunner wordt en uiteindelijk breekt.

Een verrassende ontdekking in Kenia

Tot nu toe gingen wetenschappers ervan uit dat het riftingproces zich van noord naar zuid zou voortzetten. Nieuw onderzoek toont echter aan dat een gebied in het midden van dit ‘ritsysteem’, rond het Turkana-meer in Kenia, op het punt staat om volledig te scheuren. Uit hoogwaardige seismische data blijkt dat de aardkorst hier slechts 13 kilometer dik is, wat wijst op het begin van de ‘necking’-fase – een cruciale stap in het riftingproces.

Drie fasen van rifting

Het riftingproces verloopt in drie stadia:

• Fase 1: Rekking – De korst rekt uit en komt onder spanning te staan.
• Fase 2: Necking – De korst wordt dunner, vergelijkbaar met uitgerekte karamel. Dit is de fase waarin het Turkana-gebied zich nu bevindt.
• Fase 3: Oceaanvorming – Magma stijgt op uit de lithosfeer en vormt nieuwe oceaanbodem, waardoor de continentale plaat definitief breekt.

Uniek proces op aarde

Het Turkana Rift-gebied is momenteel de enige plek op aarde waar dit korte, maar intense proces van rifting wordt waargenomen. Onderzoekers van de Columbia University ontdekten dat de onderkant van de korst, de zogenaamde Moho, hier slechts 20 kilometer diep is – aanzienlijk ondieper dan elders in de regio. Dit bevestigt dat het gebied zich in een vergevorderd stadium van rifting bevindt.

«Dit is een van de weinige plekken op aarde waar je een continentaal riftingproces in actie kunt zien.»

Wetenschappelijke implicaties

De ontdekking biedt nieuwe inzichten in hoe continenten uit elkaar kunnen scheuren en hoe dit vergelijkbaar is met processen op de oceaanbodem. Het Turkana-gebied is niet alleen geologisch interessant, maar ook van groot belang voor de paleontologie. Het gebied herbergt een van de rijkste hominidenfossielenverzamelingen ter wereld, met vondsten die teruggaan tot ongeveer 4 miljoen jaar geleden.

Hoewel niet alle rifts uiteindelijk leiden tot volledige scheuring, zijn delen van het Oost-Afrikaanse Riftsysteem, zoals de Afar Rift en de Rode Zee, al in de laatste fase van rifting beland. Hier vindt al oceaanvorming plaats, wat het proces compleet maakt.

Toekomstscenario’s

Als het riftingproces in het Turkana-gebied doorgaat, kan dit leiden tot de vorming van een nieuwe oceaan in Oost-Afrika. Dit proces zal echter nog miljoenen jaren duren. Voorlopig blijft het een fascinerend studieobject voor geologen en paleontologen wereldwijd.