5 mogelijke uitkomsten van de escalatie tussen Iran en de VS

De Straat van Hormuz blijft een brandhaard in het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran. Ondanks een wapenstilstand die begin april werd overeengekomen, blijven beide landen betrokken bij schermutselingen en raketaanvallen. Vorige week richtten Iraanse aanvallen zich onder meer op commerciële schepen en een oorlogsschip van de Amerikaanse marine in de Verenigde Arabische Emiraten.

Volgens generaal Dan Caine, voorzitter van de Amerikaanse Joint Chiefs of Staff, blijven de aanvallen voorlopig onder de drempel voor een herstart van grote gevechtsoperaties. Toch houdt Iran de cruciale scheepvaartroute in de Straat van Hormuz geblokkeerd. Experts waarschuwen dat de wereld binnen enkele weken te maken kan krijgen met een catastrofale energietekort. Daarnaast verergert de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens de economische crisis in het oorlogsgeteisterde land.

Is er een uitweg uit deze impasse? De VS startte afgelopen weekend een marine-operatie, ‘Project Freedom’, om gestrande schepen uit de Straat van Hormuz te begeleiden. President Donald Trump schortte de missie echter dinsdag op, omdat er volgens hem vooruitgang was geboekt in diplomatieke onderhandelingen. Woensdag meldde Axios-journalist Barak Ravid dat de VS en Iran dicht bij een akkoord zouden zijn om de patstelling te doorbreken. De olieprijs daalde direct, maar herstelde zich toen Trump de berichtgeving relativeerde. Hij noemde het een ‘grote aanname’ dat Iran akkoord zou gaan met de overeengekomen voorwaarden.

Vijf mogelijke scenario’s voor de afloop

1. Een nieuw nucleair akkoord

Volgens Ravid’s berichtgeving, gebaseerd op bronnen binnen de regering-Trump, zouden de VS en Iran dicht bij een ‘één-pagina memorandum’ zijn. Dit zou onder meer het volgende kunnen omvatten:

• Opheffing van de beperkingen op scheepvaart door de Straat van Hormuz;
• Iran stopt met verrijking van uranium;
• De VS maakt miljarden dollars aan bevroren Iraanse gelden vrij.

De duur van de uraniumstop is nog onderwerp van discussie: Iran streeft naar vijf jaar, terwijl de VS twintig jaar voorstaat. Dit scenario zou ironisch zijn, aangezien Trump in 2018 het nucleaire akkoord van Obama verwierp en sindsdien regelmatig de ‘groene dollars’ die Iran toen ontving als voorbeeld noemde van slechte diplomatie. Toch zou dit voor de VS het meest haalbare resultaat kunnen zijn, vooral als Iran instemt met de afbouw van zijn voorraad hoogverrijkt uranium.

2. Een niet-nucleair akkoord

De berichten over een naderend akkoord zijn niet nieuw. De voorbije weken zijn er meerdere keren geruchten geweest over een mogelijke deal. Het grootste struikelblok blijft de kernvraag: de VS eist concessies op het gebied van Iran’s nucleaire programma, terwijl Iran vooral een oplossing wil voor de blokkade van de Straat van Hormuz. De nucleaire kwestie zou dan later moeten worden aangepakt.

Voor veel Iraniërs is de economische crisis acuut. Basale levensbehoeften zijn nauwelijks betaalbaar, en de bevolking lijdt onder de gevolgen van internationale sancties en de blokkade.

3. Een tijdelijke wapenstilstand zonder bindende afspraken

Een derde optie is een tijdelijke wapenstilstand zonder dat er een formeel akkoord wordt gesloten. Beide partijen zouden dan afspreken om de vijandelijkheden te staken, zonder dat er sprake is van structurele oplossingen. Dit zou de druk op de olieprijzen verminderen en de economische schade beperken, maar de onderliggende conflicten niet oplossen.

4. Een militaire escalatie

Mocht geen van de diplomatieke opties lukken, dan blijft een militaire escalatie een reëel risico. Iran zou zijn blokkade van de Straat van Hormuz kunnen versterken, terwijl de VS zou kunnen besluiten tot een meer agressieve aanpak, zoals het uitbreiden van de marine-operaties of het treffen van gerichte aanvallen op Iraanse doelen. Dit zou kunnen leiden tot een volledige oorlog, met verstrekkende gevolgen voor de regionale stabiliteit en de wereldwijde energiemarkt.

5. Een tussenoplossing via derde partijen

Een laatste mogelijkheid is dat een neutrale bemiddelaar, zoals de Verenigde Naties of een andere internationale organisatie, een tussenoplossing forceren. Dit zou kunnen bestaan uit een gedeeltelijke opheffing van de blokkade, in ruil voor beperkte nucleaire concessies van Iran. Een dergelijke oplossing zou echter afhankelijk zijn van de bereidheid van beide partijen om water bij de wijn te doen.

‘De huidige situatie is uiterst precair. Beide partijen staan onder enorme druk, zowel politiek als economisch. Een verkeerde stap kan leiden tot een onomkeerbare escalatie.’ — Politiek analist, niet nader genoemd

De komende dagen en weken zullen bepalend zijn voor de toekomst van de regio. Of er nu een akkoord wordt gesloten of de spanningen verder oplopen, één ding is zeker: de gevolgen zullen wereldwijd voelbaar zijn.