Afzwakking Voting Rights Act zet stemrecht onder druk in verdeeld Amerika

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft met een recente uitspraak Section 2 van de Voting Rights Act verder verzwakt. Deze wet uit 1965 was bedoeld om racistische praktijken zoals gerrymandering tegen te gaan en stemrechten voor minderheden te beschermen. De beslissing komt op een moment dat Amerika diverser en politiek verdeelder is dan ooit.

Wat is Section 2 van de Voting Rights Act?

Section 2 verbood racistisch gerrymanderen en andere vormen van stemdiscriminatie. De wet speelde een sleutelrol bij het beëindigen van Jim Crow-wetten en het uitbreiden van stemrechten voor zwarte Amerikanen en andere minderheden in het zuiden van de VS. Door de verzwakking van deze wet vallen er minder federale beschermingen weg bij het hertekenen van kiesdistricten door staten.

Een land in transitie

In 1965 was ongeveer 85% van de Amerikaanse bevolking blank. Tegenwoordig is dat nog slechts 59%, volgens recente cijfers van de Census. De multiculturele bevolking groeit het snelst: tussen 2010 en 2020 steeg het aantal mensen met een gemengde achtergrond met 276%. Vooral Latino’s en Aziatische Amerikanen dragen bij aan deze groei, wat politieke kaarten in staten als Texas, Georgia en Arizona ingrijpend verandert.

De opkomst van de Sun Belt

Het zuiden van de VS is het centrum geworden van bevolkingsgroei, met miljoenen nieuwe inwoners uit andere regio’s. Stedelijke gebieden in de zogenaamde Sun Belt-staten groeien snel – vaak in gebieden met een geschiedenis van stemrechtconflicten. Deze verschuiving verhoogt de politieke inzet van herindeling precies in de regio’s waar de Voting Rights Act ooit het sterkst was.

Reacties op de uitspraak

"Deze beslissing is een diepgaande verraad aan de erfenis van de burgerrechtenbeweging."
— Sophia Lin Lakin, directeur van het Voting Rights Project van de ACLU

"Een verwoestende klap en een vrijbrief voor corrupte politici die het systeem willen manipuleren."
— Derrick Johnson, voorzitter van de NAACP

Rechter Samuel Alito, die de meerderheidsopinie schreef, stelde dat lagere rechtbanken Section 2 verkeerd interpreteren en staten daardoor gedwongen worden tot "raciale discriminatie die de Grondwet verbiedt".

Rechter Elena Kagan, die dissentieerde, waarschuwde dat de uitspraak "de fundamentele gelijkheid in stemkansen zal ondermijnen".

Veranderende vormen van stemdiscriminatie

De aard van stemdiscriminatie is sinds 1965 veranderd. Waar voorheen expliciete rassendiscriminatie zoals alfabetiseringstests en kiesbelastingen voorkwamen, gaat het nu vaak om:

• Herindeling van kiesdistricten
• Kieswetten zoals identiteitsbewijzen
• Toegang tot stembureaus
• Stemregels voor inheemse bevolkingsgroepen
• Administratieve obstakels

David Wasserman, analist bij The Cook Political Report, voorspelt dat de impact pas na enkele dagen duidelijk wordt: "We moeten nog uitzoeken hoeveel kiesdistricten mogelijk veranderen. Realistisch gezien gaat het om één tot drie zetels in 2026, maar het is niet overdreven om te spreken van een apocalyptische uitspraak voor zwarte meerderheidsdistricten in 2028 in het diepe zuiden."

Wat staat er nu te gebeuren?

Juridische strijd zal zich waarschijnlijk verplaatsen naar:

• Statenrechtbanken
• Het Congres
• De verkiezingen van 2026 en 2028

"De vertegenwoordiging van zwarte, Latino-, inheemse en andere gekleurde kiezers zal steeds meer afhangen van de willekeur van wetgevers in plaats van handhaafbare wetgeving," aldus Lakin.

De kern van de zaak

De Voting Rights Act veranderde in 1965 de Amerikaanse democratie door stemdiscriminatie tegen te gaan. Nu, bijna zestig jaar later, lijkt de wet haar tanden te verliezen in een land dat radicaal is veranderd. De vraag is: wie beschermt de stemrechten van minderheden in de toekomst?