De revolutie van bewijs: waarom wetenschap op feiten draait

Van gezag naar bewijs: de kern van de 'evidence revolution'

Het motto "Nullius in verba" – letterlijk "neem niemand zijn woord" – van de Royal Society of London vat een fundamentele verandering in de wetenschap samen. Waar traditioneel vertrouwd werd op autoriteit, dogma of traditie, eist de moderne wetenschap empirisch bewijs en experimentele resultaten. Wetenschapsjournalist Helen Pearson beschrijft in haar boek Beyond Belief: How Evidence Shows What Really Works hoe deze 'evidence revolution' zich verspreidt over sectoren als geneeskunde, onderwijs, management en milieu.

Dodelijke gevolgen van onbewezen advies

Pearson illustreert met een schokkend voorbeeld hoe schadelijk het kan zijn om blind te vertrouwen op autoriteit. In 1958 paste kinderarts Benjamin Spock zijn invloedrijke boek The Common Sense Book of Baby and Child Care aan op advies van collega Paul Woolley, Jr. Ouders kregen het advies hun baby’s op de buik te laten slapen om verstikkingsgevaar te voorkomen. Het gevolg? Een sterke stijging van wiegendood (SIDS). Pas in 1990 bleek uit onderzoek dat baby’s die op de buik sliepen negen keer vaker aan SIDS overleden. Een publieke campagne om baby’s op de rug te laten slapen leidde tot een 70% daling van SIDS-gevallen.

Pearson concludeert:

"Het advies om baby’s op de buik te laten slapen, gegeven door Spock en anderen, geldt nu als een van de dodelijkste vormen van onbewezen gezondheidsadvies in de geschiedenis."

Evidence-based medicine: een revolutie in de geneeskunde

Dat geneeskunde op bewijs zou moeten berusten, lijkt vanzelfsprekend. Toch is het begrip evidence-based medicine pas 35 jaar oud. Pearson laat zien hoe pioniers zoals Archie Cochrane en David Sackett de basis legden voor een systeem waarin behandelingen worden getest via gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT’s).

Bij een RCT worden patiënten willekeurig ingedeeld in een experimentele groep (nieuwe behandeling) of een controlegroep (placebo of standaardzorg). Door de resultaten te vergelijken, kan de effectiviteit van een behandeling worden vastgesteld – mits de studie goed is opgezet. Helaas blijkt uit een Lancet-artikel uit 2009 dat 85% van het medisch onderzoek verspild wordt door slecht ontworpen studies, niet-gerapporteerde negatieve resultaten en onvoldoende richtlijnen voor toepassing.

Waarom veel onderzoek onbetrouwbaar is

De biostatisticus John Ioannidis toonde in 2005 al aan dat de meeste gepubliceerde onderzoeksresultaten onjuist zijn. Dit komt door methodologische fouten, te kleine steekproeven of selectieve publicatie van positieve resultaten. De Cochrane Collaboration, opgericht in 1992, probeert deze problemen aan te pakken door systematisch en gestandaardiseerd bewijs te verzamelen en beschikbaar te stellen voor clinici.

De les: vertrouw op feiten, niet op autoriteit

Pearson’s boek is een dringende oproep om kritisch te blijven. Of het nu gaat om gezondheidszorg, onderwijs of beleid: beslissingen moeten gebaseerd zijn op betrouwbaar bewijs, niet op anekdotes of autoriteit. De 'evidence revolution' is nog lang niet voltooid, maar de noodzaak is urgenter dan ooit.