Hoe de ‘verdwenen wetenschappers’-complottheorie mainstream werd

Een oude complottheorie krijgt nieuwe brandstof

De afgelopen weken is een complottheorie over tientallen Amerikaanse wetenschappers die verdwenen of onder verdachte omstandigheden zouden zijn overleden, breed uitgemeten in de media – van alternatieve bronnen tot mainstream media. Volgens de theorie zouden deze wetenschappers, die banden zouden hebben met UFO-onderzoek, doelbewust zijn geëlimineerd of ontvoerd. De claims bereikten zelfs het Witte Huis: president Trump vroeg FBI-directeur Kash Patel vorige maand om de zaak te onderzoeken.

Het probleem? Er is nauwelijks bewijs dat deze wetenschappers überhaupt met elkaar verbonden zijn. Toch lijkt deze theorie, die eerder alleen leefde in alternatieve gezondheidskringen, nu wel voet aan de grond te krijgen in het grote publiek.

Een vergelijkbaar verhaal uit de natuurlijke gezondheidssector

Al jaren circuleert een vergelijkbare complottheorie in kringen van natuurlijke geneeskunde en anti-vaxxers. Volgens deze theorie zouden ‘holistische artsen’ stelselmatig worden vermoord omdat de overheid of farmaceutische industrie hun kennis vreest. Een van de bekendste verspreiders van deze theorie beweert dat er al meer dan honderd artsen op deze manier zouden zijn omgekomen.

Deze claims worden binnen bepaalde gemeenschappen als vanzelfsprekend beschouwd. Ze worden regelmatig genoemd tijdens conferenties en in nieuwsbrieven, alsof het een vaststaand feit is. Toch bleef de theorie jarenlang beperkt tot deze niche. Zelfs onder de meest complotdenkende presidenten, zoals Trump, kreeg het geen voet aan de grond. Dit in tegenstelling tot de huidige theorie over de ‘verdwenen wetenschappers’, die nu wel breed wordt gedeeld en geloofd.

De opkomst van een nieuwe complottheorie

De theorie over de verdwenen wetenschappers begon serieus te circuleren in april. Een van de meest genoemde namen is die van generaal-majoor William Neil McCasland, een 68-jarige gepensioneerde luchtmachtgeneraal en voormalig ruimtevaartingenieur. McCasland verdween eind februari in de buurt van zijn huis in Albuquerque, vlak bij een gebied dat al lang in verband wordt gebracht met UFO-waarnemingen. Zijn verdwijning werd al snel gekoppeld aan allerlei speculaties.

Vooral de New York Post en de Daily Mail speelden een grote rol in het verspreiden van deze theorie. De Post publiceerde alleen al veertien artikelen waarin wetenschappers en anderen werden genoemd waarvan de dood of verdwijning ten onrechte in verband werd gebracht met de complottheorie. Zo werd in een artikel uit april 2023 de dood van Michael David Hicks, een 59-jarige wetenschapper die eerder bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory werkte, gekoppeld aan de theorie. Het artikel suggereerde dat zijn dood ‘mysterieus’ was omdat er geen doodsoorzaak of autopsie was vermeld.

Waarom deze theorie wel aanslaat

De verschillen tussen de oude en nieuwe complottheorie zijn opvallend. Waar de theorie over de ‘vermoorde holistische artsen’ decennialang beperkt bleef tot een kleine groep, slaat de theorie over de ‘verdwenen wetenschappers’ nu wel aan bij een breder publiek. Dit toont aan hoe snel en diepgaand onze nieuwsomgeving en politieke cultuur zijn veranderd.

De verspreiding van deze theorie wordt vergemakkelijkt door sociale media, waar algoritmes samenzweringstheorieën vaak een groter bereik geven dan feitelijke berichtgeving. Daarnaast speelt de politieke polarisatie in de Verenigde Staten een rol: complottheorieën die passen binnen een bepaalde politieke overtuiging, zoals de MAGA-beweging, worden sneller gedeeld en geloofd.

Geen bewijs, wel impact

Ondanks het ontbreken van enig bewijs dat de verdwenen wetenschappers met elkaar verbonden zijn, blijft de theorie zich verspreiden. Dit roept vragen op over de betrouwbaarheid van onze informatiebronnen en de manier waarop we complottheorieën in de toekomst moeten benaderen.