Waarom langere gevangenisstraffen criminaliteit niet verminderen

Economie en strafrecht: waarom langere straffen niet werken

Uit recent onderzoek van econoom Jennifer Doleac, uitvoerend vicepresident strafrecht bij Arnold Ventures en auteur van De wetenschap van tweede kansen, blijkt dat langere gevangenisstraffen minder effect hebben in het afschrikken van criminaliteit dan veel mensen denken. Sterker nog: haar bevindingen zijn vaak tegenintuïtief en hebben zelfs haarzelf verrast.

Oplossen van zaken belangrijker dan zwaardere straffen

Doleac pleit ervoor dat het oplossen van meer strafzaken een topprioriteit moet zijn. De clearanceratio’s – het percentage opgeloste zaken – zijn namelijk verrassend laag. Dit betekent dat veel daders ongestraft blijven, wat de effectiviteit van zwaardere straffen ondermijnt. Volgens haar data draagt een hogere oplossingsgraad meer bij aan criminaliteitsreductie dan langere gevangenisstraffen.

Tweede kansen verminderen recidive

Een ander opvallend inzicht uit Doleacs onderzoek is dat het bieden van leniency aan eerste daders de criminaliteit kan verminderen. Dit gaat lijnrecht in tegen het heersende idee dat strengere straffen nodig zijn om recidive te voorkomen. Haar data tonen aan dat eerste daders die een mildere behandeling krijgen, minder snel opnieuw in de fout gaan.

Waarom sommige goedbedoelde beleidsmaatregelen averechts werken

Doleac analyseert ook waarom bepaalde beleidsmaatregelen, zoals de ‘ban the box’-campagne (die discriminatie op basis van strafblad tegengaat), soms averechtse effecten hebben. Hoewel deze maatregelen bedoeld zijn om kansen te vergroten, kunnen ze ertoe leiden dat werkgevers terughoudender worden bij het aannemen van sollicitanten met een strafverleden. Dit benadrukt het belang van goed doordachte beleidsmaatregelen die niet alleen rechtvaardig, maar ook effectief zijn.

Rehabilitatie en herintreding: wat werkt wel?

Naast het bieden van tweede kansen, onderzoekt Doleac ook de effectiviteit van rehabilitatie- en herintredingsprogramma’s. Haar bevindingen tonen aan dat deze programma’s, mits goed opgezet, kunnen bijdragen aan het verminderen van recidive. Het gaat hierbij niet alleen om het aanbieden van opleidingen of werkgelegenheid, maar ook om het creëren van een ondersteunend netwerk voor ex-gedetineerden.

Hoe economie het strafrecht kan verbeteren

Doleac benadrukt dat economische principes een waardevol kader bieden voor het verbeteren van het strafrecht. Door incentives beter af te stemmen op de gewenste uitkomsten, kunnen beleidsmakers betere resultaten behalen. Dit betekent bijvoorbeeld dat straffen niet alleen gericht moeten zijn op vergelding, maar ook op het voorkomen van herhaling. Ook kan het aanpassen van de financiële prikkels voor politie en justitie bijdragen aan efficiënter werk.

Praktische inzichten uit het gesprek

• Clearanceratio’s verbeteren: Meer zaken oplossen is effectiever dan langere straffen.
• Leniency voor eerste daders: Mildere behandeling kan recidive verminderen.
• Beleid evalueren: Goedbedoelde maatregelen zoals ‘ban the box’ kunnen onbedoelde gevolgen hebben.
• Rehabilitatie werkt: Programma’s die ex-gedetineerden ondersteunen, verminderen herhaling.
• Economie als hulpmiddel: Betere afstemming van incentives leidt tot betere resultaten.

De rol van politiek en economie in strafrecht

Tijdens het gesprek met Billy Binion komt ook Doleacs politieke en economische visie aan bod. Zij pleit voor een evidence-based aanpak in plaats van ideologisch gedreven beleid. Volgens haar is het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat moreel wenselijk is, maar ook naar wat werkt in de praktijk. Dit betekent dat beleidsmakers bereid moeten zijn om hun aannames te toetsen aan harde data.

"Het strafrechtssysteem moet niet alleen straffen, maar ook oplossingen bieden. Door meer zaken op te lossen en tweede kansen te bieden, kunnen we criminaliteit effectiever aanpakken dan met alleen langere gevangenisstraffen."

Conclusie: een andere aanpak voor criminaliteit

Jennifer Doleacs onderzoek toont aan dat het strafrechtssysteem op een andere manier moet worden benaderd. Langere gevangenisstraffen zijn niet de oplossing, maar het oplossen van meer zaken, het bieden van tweede kansen en het gebruik van economische principes kunnen wel bijdragen aan een effectievere aanpak van criminaliteit. Het is tijd om oude aannames los te laten en te investeren in oplossingen die werken.