Kanada'nın Yeni 'Egemen Varlık Fonu' Aslında Borçla Finanse Edilen Bir Harcama Planı mı?

Küresel ekonomik düzenin yeniden şekillendiği bir dönemde, Kanada Başbakanı Mark Carney, ülkenin ekonomisini yeniden yapılandırmayı öneriyor. Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Kanada Güç Fonu adı verilen yeni bir 'egemen varlık fonu' kurulacağını duyurdu.

Fonun başlangıç sermayesi 25 milyar Kanada doları (yaklaşık 18,4 milyar ABD doları) olacak ve çeşitli altyapı projelerinin finansmanında kullanılacak. Carney, açıklamasında, "Kanada'nın inşa ettiği düzen çöküyor" ifadesini kullandı. Kanada'nın ABD ile olan yakın ilişkilerinin artık zayıflık olarak görülmeye başlandığını belirten Carney, bu durumu düzeltmek için önerilen fonun "ulusal bir tasarruf ve yatırım hesabı" olarak hizmet vereceğini ve Norveç'in 2 trilyon dolarlık yatırım fonuna benzer şekilde modelledeneceğini söyledi.

Ancak bu öneri, Kanada hükümetinin sunduğu şekilde değil. Norveç'in yatırım fonu, ülkenin petrol ve gaz gelirleriyle finanse edilirken, sadece elde ettiği getiriyi harcamakta ve yurtdışında harcama yapabilmektedir (bu durum yolsuzluk ve siyasi pazarlıkları önlemek amacıyla uygulanmaktadır). Buna karşılık, Carney'nin önerdiği fon, borçla finanse edilecek ve parası Kanada şirketlerine aktarılacak. Fonun altyapı, ileri imalat, enerji ve madencilik gibi alanlarda yatırım yapması ve "öncü Kanada şirketlerine" kaynak sağlaması planlanıyor.

Kanada Vergi Mükellefleri Federasyonu'nun federal direktörü Franco Terrazzano, konuyla ilgili olarak Reason dergisine yaptığı açıklamada, "Bu bir egemen varlık fonu değil. Borçla finanse edilen bir şirket sübvansiyonu fonudur dedi. Carney'nin fonu ne zenginlik ne de tasarruf üzerine kuruludur. Borçla finanse edilen bu fon, vergi mükelleflerinin parasıyla riskli şirketlere sübvansiyon sağlamak için kullanılacaktır.

Hükümetin borçla finanse edeceği projelerin detayları henüz açıklanmadı, ancak Kanada'nın kamu maliyesi bu durumdan olumsuz etkilenecek gibi görünüyor. Hükümet, 2026 mali yılı için 66,9 milyar Kanada doları açık öngörürken, federal borç da Kanada GSYİH'sının %41,2'sine denk gelen 1,2 trilyon Kanada dolarını aşmış durumda.

Bu hassas konumuna rağmen Carney, planını tam gaz ilerletmeye devam ediyor. Terrazzano'ya göre, "hükümetin tek sübvansiyon fonu bu değil". Hükümetin zaten Kanada Altyapı Bankası, Kanada Büyüme Fonu ve "milyarlarca dolarlık diğer sübvansiyon programlarına" sahip olduğunu belirten Terrazzano, bu programların kamu parasını sorumsuzca harcamakla tanındığını ifade ediyor.

Kanada Altyapı Bankası örneği: 2017 yılında 35 milyar Kanada doları vergi mükellefi parasıyla kurulan banka, 100'den fazla projeye taahhütte bulunmuş ancak sadece 11'i tamamlanabilmiş. Başarısız projeler arasında Ontario'dan Pensilvanya'ya yüksek gerilim hattı inşa etmeyi amaçlayan Lake Erie Bağlantı Projesi de yer alıyor. 1,7 milyar dolarlık proje için 655 milyon dolar harcandıktan sonra maliyet artışları nedeniyle geliştirici projeyi iptal etti. (Bankanın ilk CEO'su Pierre Lavallée, Nisan 2020'de istifa etti ve görev süresi boyunca tek bir projeyi tamamlayamamasına rağmen, istifasının ardından altı haneli yüklü ikramiyeler aldı.)

Kanada Büyüme Fonu ise: ekonomiyi canlandırmayı ve sera gazı emisyonlarını azaltmayı amaçlayan projeleri finanse etmek için kurulmuş olmasına rağmen, etkili bir şekilde kullanılamamıştır.