ABŞ Beynəlxalq Ticarət Məhkəməsi Trampın 122-ci maddəyə əsasən tətbiq etdiyi gömrük rüsumlarını ləğv etdi

ABŞ Beynəlxalq Ticarət Məhkəməsi, Donald Trampın 2024-cü ildə idxal olunan məhsullara 10% gömrük rüsumu tətbiq etmək qərarını ləğv etdi. Məhkəmənin qərarı, prezidentin konstitusiya səlahiyyətlərini həddindən artıq genişləndirməsinin qarşısını almaqla yanaşı, dövlətin balans ödənişləri defisiti mövzusunda əsaslı sübutlar təqdim edə bilməməsini əsas gətirdi.

Məhkəmənin qərarının əsas səbəbləri

122-ci maddə ABŞ prezidentinə, ölkənin ödəniş balansı problemlərinə görə 15% gömrük rüsumu tətbiq etmək səlahiyyətini verir. Lakin məhkəmə, prezidentin bu səlahiyyətindən istifadə edərkən, qanunun tələb etdiyi şərtləri yerinə yetirmədiyini bildirdi. Xüsusilə, Trampın fərmanı cari hesablardakı defisitlərə əsaslanarkən, 1974-cü il qanununun nəzərdə tutduğu balans ödənişləri defisiti anlayışından fərqli olduğunu qeyd etdi.

Məhkəmənin qərarı, prezidentin geniş diskresiya hüququna əsaslanaraq gömrük rüsumları tətbiq etməsinin konstitusiya problemlərinə səbəb ola biləcəyini də vurğuladı. Hakimlər, prezidentin belə səlahiyyətlərə malik olmasının qanunvericilik səlahiyyətlərinin qeyri-müəyyənliyinə səbəb olacağını bildirdilər.

Hüquqi mübarizənin arxasında duranlar

Məhkəmənin qərarına səbəb olan iki əsas məhkəmə işi mövcud idi:

• Liberty Justice Center tərəfindən təmsil olunan iki idxalatçı tərəfindən açılan iddia;
• Oreqon ştatının rəhbərlik etdiyi 24 ştat tərəfindən irəli sürülən iddia.

Bu qərar, əvvəlki Trampın IEEPA səlahiyyətlərinə əsasən tətbiq etdiyi gömrük rüsumlarının ləğv edilməsi ilə nəticələnən məhkəmə prosesinə də oxşar məqamlar daşıyır.

1974-cü il qanununun konteksti

122-ci maddə, Bretton-Vuds sabit məzənnə sistemi dövründə qəbul edilmişdi. Bu sistemdə ABŞ, dolları qızılla dəyişdirməyə borclu idi. Qanunvericilər, belə bir böhran vəziyyətində prezidentə müvəqqəti olaraq gömrük rüsumları tətbiq etmək səlahiyyəti vermişdilər. Lakin məhkəmə, cari hesablardakı defisitlərin bu tərifə uyğun gəlmədiyini bildirdi.

Məhkəmənin qərarı: "Prezidentin geniş diskresiya hüququ, konstitusiya səlahiyyətlərinin qeyri-müəyyənliyinə səbəb olur və bu, qanunvericilik səlahiyyətlərinin qeyri-müəyyənliyinə yol açır."

Nəticə və gələcək perspektivlər

Bu qərar, prezidentlərin iqtisadi siyasətlərini həyata keçirərkən qanun çərçivəsində hərəkət etməsinin vacibliyini bir daha təsdiqləyir. Ekspertlər, bu qərarın digər ölkələrlə ticarət əlaqələrinə də təsir göstərəcəyini qeyd edirlər. ABŞ hökuməti isə bu qərara qarşı apellyasiya şikayəti verə bilər.