Böyük Britaniyada tütün məhsullarına qadağa: Hökumətin müdaxiləsi lazımsız?

Böyük Britaniyada tütün məhsullarına qadağa qəbul edildi

Böyük Britaniyada parlament növbəti nəsilləri tütün məhsullarından məhrum edən qanunu qəbul etdi. Tütün və Vapinq Qanunu adı ilə tanınan bu akt, 1 yanvar 2009-cu il və sonrası tarixdə anadan olmuş şəxslərin tütün məhsullarını qanuni yolla almasını qadağan edir.

Qanun 2023-cü ildə o vaxtkı baş nazir Rişi Sunak tərəfindən təklif edilmişdi. Sağlıq naziri Gillian Merron parlamentdəki çıxışında bu qanunu "dönüm nöqtəsi" adlandıraraq, "tüstüsüz nəsil yaratmaq üçün nəzərdə tutulduğunu" bildirdi.

Bazar artıq effektiv nəticələr göstərir

Lakin ictimai sağlamlığın yaxşılaşdırılması məqsədilə hökumətin müdaxiləsi əvəzinə bazar mexanizmləri artıq effektiv nəticələr göstərir. İngiltərədə siqaret çəkənlərin sayı son onillikdə əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. 2023-cü ildə siqaret çəkənlərin faizi 10.6-ya düşmüş, gənc yetkinlər arasında isə bu göstərici 2011-ci ildəki 25.7 faizdən 2024-cü ildə 8.1 faizə enmişdir.

Bu azalmanın əsas səbəblərindən biri, İngiltərə hökumətinin siqaretə nisbətən 95 faiz daha az zərərli olduğunu bildirdiyi elektron siqarlar kimi daha təhlükəsiz nikotin məhsullarının bazar tərəfindən təqdim edilməsidir. Lakin yeni qəbul edilmiş qanun bu təhlükəsiz məhsulların da məhdudlaşdırılmasına səbəb ola bilər.

Qanunun əsas tənqid nöqtələri

• Daha geniş səlahiyyətlər: Qanun hökumətə elektron siqarların dadları, qablaşdırılması və reklamına dair geniş səlahiyyətlər verir. Bu qərarlar parlament müzakirəsindən keçmədən qəbul edilə bilər.
• Məhdudiyyətlər: Qanun uşaqların olduğu avtomobillərdə, oyun meydançalarında, məktəb və xəstəxanalarda elektron siqaret çəkilməsini qadağan edir.
• Qara bazar artımı: Qanunun tütün məhsullarına qadağa qoyması bəzi istifadəçiləri qanuni bazarın yerini alan qara bazarla təmin edə bilər. 2025-ci ilin avqustundan 2026-cı ilin yanvarına qədər tütün satışından gəlir 10 faiz azalıb, halbuki siqaret çəkənlərin sayı cəmi 5 faiz azalıb. Bu isə qara bazarın artdığını göstərir.

"Bu qanun hökumətə elektron siqarlar və nikotin məhsullarına istənilən tənzimləməni parlament müzakirəsindən keçmədən tətbiq etməyə imkan verir."

Qanuna qarşı hüquqi mübarizə

Qanun artıq hüquqi mübarizəyə səbəb olub. Sentinel Legal hüquq firması bu qadağanı Avropa İnsan Haqları Konvensiyasının 8-ci ( şəxsi həyatın müdafiəsi) və 14-cü ( bərabər hüquqların pozulması) maddələrinə zidd olduğunu iddia edərək Böyük Britaniyanın Ali Məhkəməsində müraciət edib.

Firmanın müraciətində qeyd olunur ki, qanun yetkin insanlar arasında hüquq fərqliliyi yaradır və şəxsi mülkiyyət hüquqlarını pozur. Sentinel Legal şirkətinin direktoru Sam Uord bildirib ki, "əsas sual budur: hökumət yetkin insanlara fərqli hüquqlar vermək hüququna malikdirmi?"