Neanderthaler onderging 59.000 jaar geleden mogelijk eerste tandbehandeling ooit

Een kies met een verhaal

In de Altajgebergte in Siberië leefde zo’n 59.000 jaar geleden een Neanderthaler met een pijnlijke kies. Deze kies, een kies in de linkeronderkaak, vertoonde een diepe holte die mogelijk wijst op een vroege vorm van tandheelkunde. Onderzoekers publiceerden hun bevindingen in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One en stellen dat dit de oudste bekende tandbehandeling ter wereld zou zijn.

Een controversiële claim

Tot nu toe gold een 14.000 jaar oude kies van een Homo sapiens als het oudste bewijs van een tandbehandeling. Als de nieuwe theorie klopt, zou dat betekenen dat Neanderthalers 45.000 jaar eerder al tandheelkundige ingrepen verrichtten. Dit zou het beeld van Neanderthalers als primitieve wezens verder compliceren.

Niet alle experts zijn echter overtuigd. Paleoantropoloog José María Bermúdez de Castro, die niet betrokken was bij het onderzoek, vindt de bewijzen niet sterk genoeg. Volgens hem zou de holte ook veroorzaakt kunnen zijn door het gebruik van een tandenstoker als therapeutische maatregel, zonder chirurgische ingreep.

"Dit zou een andere casus kunnen zijn van tandenstokergebruik als therapeutische remedie, zonder opzettelijke tussenkomst van anderen. Een operatie zou extreem pijnlijk zijn geweest zonder verdoving."

Tandenstokers als vroege tandartsen?

Bermúdez de Castro heeft eerder fossiele tanden bestudeerd waarbij soortgelijke modificaties zijn gevonden. Deze tanden vertonen sporen van zogenaamde toothpicking, waarbij een voorwerp zoals een stokje wordt gebruikt om voedselresten of tandplak te verwijderen. Volgens hem zou de holte in de Neanderthaler-kies ook door dit proces kunnen zijn ontstaan.

Hij stelt dat de auteurs van het onderzoek "een storm in een glas water" maken met hun claims. Toch erkent hij dat Neanderthalers mogelijk therapeutische maatregelen namen, zoals het gebruik van natuurlijke middelen tegen pijn.

Wat betekent dit voor ons beeld van Neanderthalers?

Neanderthalers worden vaak afgeschilderd als ruwe, onontwikkelde wezens. Deze nieuwe theorie zou dat beeld kunnen nuanceren. Als Neanderthalers inderdaad tandheelkundige ingrepen verrichtten, zou dat wijzen op een hoger niveau van medische kennis dan eerder werd aangenomen.

De vondst roept ook vragen op over de complexiteit van Neanderthaler-samenlevingen. Het gebruik van gereedschappen en medische kennis suggereert een vorm van sociale structuur en kennisoverdracht die verder gaat dan alleen overleven.

De toekomst van het onderzoek

Hoewel de bevindingen intrigerend zijn, is meer onderzoek nodig om de claims te bevestigen. Wetenschappers zullen de kies verder moeten analyseren en vergelijken met andere fossiele tanden. Ook zal gekeken moeten worden naar de context waarin de Neanderthaler leefde en welke gereedschappen beschikbaar waren.

Voorlopig blijft de vraag of deze Neanderthaler echt de eerste tandarts ter wereld was, onbeantwoord. Toch opent de vondst nieuwe perspectieven op de capaciteiten en cultuur van onze verre voorouders.