BM’nin Yerli Hakları Bildirgesi’nin 17. yılında ülkeler taahhütlerini yerine getirmiyor

Birleşmiş Milletler’in (BM) Yerli Hakları Bildirgesi’ni (UNDRIP) kabul etmesinin üzerinden neredeyse 20 yıl geçmesine rağmen, Yerli hakları savunucuları ülkelerin bu taahhütleri yerine getirmediğini belirtiyor. Yerli topluluklar topraklarını korumak için öldürülüyor, kültürlerini yaşadıkları için cezalandırılıyor ve rızaları olmadan kaynaklara el konuluyor.

Geçtiğimiz hafta New York’ta düzenlenen BM Yerli Sorunları Daimi Forumu’nda (UNPFII) dünyanın dört bir yanından Yerli liderler, ülkeleri UNDRIP ve diğer uluslararası insan hakları standartlarını tam olarak uygulamaya çağırdı.

2007 yılında BM Genel Kurulu tarafından kabul edilen UNDRIP, Yerli toplulukların toprak, dil, sağlık ve diğer temel haklarını uluslararası düzeyde güvence altına alan kapsamlı bir bildirge olarak kabul ediliyor. ABD ve Kanada gibi ülkeler, başlangıçta bildiriye karşı çıkmış, daha sonra kabul etmiş olsalar da Yerli topluluklar, bu ülkelerde ve dünyanın diğer bölgelerinde ülkelerin taahhütlerini yerine getirmediğini savunuyor.

Bağımsız izleme sistemi talebi

BM’de Kanada Yerli Hakları Koalisyonu adına konuşan Mohawk Ulusu’ndan Kenneth Deer, devletlerin UNDRIP’in tam ve etkili şekilde uygulanmasını sağlamak için bağımsız izleme sistemleri oluşturması gerektiğini vurguladı. Deer, şunları söyledi:

"Hükümetlerin bildirgenin uygulanma sürecine erişimi olan, bağımsız Yerli bireylerden oluşan bir grubun olması gerekiyor. Bu grup, hükümetlerin neler yaptığını inceleyebilir, değerlendirme yapabilir ve başarısızlıkları tespit edebilir. Bu başarısızlıkları hükümete bildirerek etkili bir uygulama sağlanabilir."

Deer, sürecin karmaşıklığını kabul etmekle birlikte, bunun bir izleme organına olan ihtiyacı ortaya koyduğunu belirtti:

"Bildirgenin uygulanması için bir denetçi gerekli. Hükümetlerin sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini kontrol edecek bir mekanizmaya ihtiyaç var."

Dil ve kültürel sağlığın kaybı

Kanaka Maoli kökenli Moses Goods, Hawai Ulusu adına yaptığı konuşmada, Yerli dillerin kültür, kimlik ve sağlıkla olan bağını vurguladı. Goods, dillerin UNDRIP kapsamında korunan bir hak olduğunu belirterek şunları söyledi:

"Dil, kültürümüze ve kimliğimize bağlanmamızı sağlar. Bu da sağlığımızla doğrudan ilişkilidir. Bu unsurlar elimizden alındığında, toplumun sağlığı da zayıflamaya başlar. Biz Yerli halklar olarak dillerimiz bilinçli bir şekilde elimizden alındı ve bu durum bizi zayıflatmayı hedefledi. Neyse ki bu süreç artık tersine dönmeye başladı."

Goods, Lahaina’daki yangınlar gibi doğal afetlerin Yerli toplulukların topraklarına erişimini engelleyerek kültürlerini zayıflattığını da ekledi. Buna rağmen, UNPFII gibi platformlarda bir araya gelmenin önemini vurguladı:

"Hikayelerimizi anlatmaya, doğruları dile getirmeye devam ediyoruz. Bu sayede birbirimizi güçlendiriyor ve mücadelemizi sürdürüyoruz."