ABŞ Ali Məhkəməsi yenidən abort mübarizəsinin mərkəzində

ABŞ Ali Məhkəməsi, mifepriston adlı abort dərmanına çıxışı məhdudlaşdırmaq cəhdlərinə qarşı yeni qərar qəbul etmək üzrədir. Bu qərar, ölkədə abort hüquqları uğrunda gedən mübarizənin yenidən intensivləşməsinə səbəb ola bilər.

2025-ci il aprelin 2-də Vaşinqtonda təşkil olunan etiraz aksiyasında iştirak edənlərdən biri, mifepriston dərmanını simvolizə edən geyimdə rəqs edir. Bu aksiyada Planned Parenthood təşkilatının tərəfdarları və abort hüquqlarını müdafiə edən fəallar iştirak ediblər. | Drew Angerer/AFP via Getty Images

2025-ci il aprelin 4-də, ABŞ-dəki ən mühafizəkar məhkəmələrdən biri olan 5-ci dairə Apellyasiya Məhkəməsi, mifepriston dərmanına çıxışı tamamilə məhdudlaşdırmaq qərarı qəbul etdi. Bu qərar, ölkədə abort hüquqları uğrunda gedən mübarizənin yenidən intensivləşməsinə səbəb oldu.

2023-cü ildə də eyni məhkəmə tərəfindən qəbul edilmiş bu cür qərarlar, Ali Məhkəmənin müdaxiləsi nəticəsində ləğv edilmişdi. Bu dəfə isə, dərman istehsal edən iki şirkət — Danco Laboratories və GenBioPro — Ali Məhkəmədən kömək istəyiblər. Bu şirkətlər, məhkəmənin qərarını ləğv etməsini və dərmanın ölkə ərazisində legallaşdırılmasını tələb edirlər.

Məhkəmənin əvvəlki qərarları ilə müqayisədə

2024-cü ildə Ali Məhkəmə, mifepriston dərmanına qarşı çıxanların iddialarını rədd etmiş və federal məhkəmələrin belə işlərə baxmaq səlahiyyətinin olmadığını bildirmişdi. Bu dəfə də eyni məsələlər müzakirə olunacaq. Lakin, məhkəmənin bu qərarı qəbul edib-etməyəcəyi hələ məlum deyil.

Ali Məhkəmənin hakimi Samuel Alito, 5-ci dairə Apellyasiya Məhkəməsinin qərarını mayın 11-dək müvəqqəti olaraq bloklamaq qərarını qəbul etdi. Bu qərar, abort xidməti göstərən təşkilatlar üçün ümidverici əlamətdir. Lakin, məhkəmənin əvvəlki qərarlarına zidd qərarlar qəbul etməsi də mümkündür.

Məsələn, 2025-ci ildə qəbul edilmiş Medina v. Planned Parenthood işində, respublikaçılar tərəfindən təyin olunmuş məhkəmə heyəti, abort xidməti göstərən təşkilatlara Medicaid yardımı verilməsini qadağan edən qərar qəbul etdi. Bu qərar, əvvəlki məhkəmə qərarlarını pozmaqla yanaşı, konstitusiya hüquqlarının müdafiəsini zəiflətmək təhlükəsini də özündə daşıyır.

Dərman çıxışının məhdudlaşdırılması nəticələri

5-ci dairə Apellyasiya Məhkəməsinin qərarı, mifepriston dərmanına çıxışın ölkə ərazisində tamamilə məhdudlaşdırılmasına səbəb ola bilər. Bu qərar, hətta 5-ci dairənin özünün iddia etdiyi kimi, yalnız müəyyən bir bölgədə deyil, ölkənin hər yerində təsirli olacaq.

Dərman istehsal edən şirkətlər isə, məhkəmənin qərarını ləğv etməsini və dərmanın legallaşdırılmasını tələb edirlər. Onların arqumentləri, hüquqi baxımdan çox güclü hesab olunur. Lakin, məhkəmənin əvvəlki qərarlarına zidd qərarlar qəbul etməsi də mümkündür.

Beləliklə, mifepriston dərmanına çıxışın məhdudlaşdırılması məsələsi, ABŞ-də abort hüquqları uğrunda gedən mübarizənin yenidən intensivləşməsinə səbəb ola bilər. Bu məsələ ilə bağlı Ali Məhkəmənin qərarı, ölkədəki abort hüquqları uğrunda gedən mübarizənin gələcəyinə böyük təsir göstərəcək.