Hər 8 qadından 1-ni əhatə edən xəstəlik onilliklər sonra yenidən adlandırıldı

Ciddi bir tibbi xəstəliyin adının dəyişdirilməsi nadir hallarda baş versə də, indi bu, hər 8 qadını əhatə edən bir xəstəlik üçün reallaşıb. Uzun müddətdir PCOS olaraq bilinən polikistik yumurtalıq sindromu artıq PMOS — polikistik metabolik yumurtalıq sindromu adlandırılacaq.

Avropada Endokrinologiya Konqresində elan edilən və aparıcı tibb jurnalı The Lancet-də dərc olunan yeni ad, xəstəliyin dəqiq təsvirini vermək və diaqnozun asanlaşdırılması məqsədi daşıyır. Bu dəyişikliyə səbəb olan mütəxəssislər, əvvəlki adın xəstəliyin xüsusiyyətlərinə dair yanlış anlayışlara səbəb olduğunu və nəticədə diaqnozun gecikməsi, müalicənin kifayət qədər effektiv olmaması ilə yanaşı, tədqiqatların da zəifləməsinə yol açdığını bildirirlər.

Monash Universitetinin professoru, avstraliyalı klinik tədqiqatçı və endokrinoloq Helena Teede qeyd edir ki, "Bildiyimiz kimi, yumurtalıqlarda ciddi şəkildə kistlərin artması müşahidə olunmur. Xəstəliyin müxtəlif xüsusiyyətləri isə çox vaxt nəzərə alınmır."

Yeni ad, xəstəliyin əsas simptomlarını təşkil edən endokrin, metabolik və yumurtalıq disfunksiyasını ön plana çəkir. Ad dəyişikliyi, 14 il davam edən beynəlxalq səviyyəli bir prosesin nəticəsi olub, 50-dən çox təşkilat və xəstəliyə tutulan 14 mindən çox şəxsin iştirakı ilə həyata keçirilib. PMOS adı, xəstəlik üçün beynəlxalq müalicə qaydalarının 2028-ci ildə yenilənməsi ilə rəsmi şəkildə tətbiq olunacaq.

Teede bildirir ki, "Beynəlxalq müalicə qaydaları xəstəliyin fərqindəlik və müalicəsini inkişaf etdirsə də, ad dəyişikliyi bu xəstəliyin uzunmüddətli təsirlərinin yaxşılaşdırılması üçün növbəti vacib addım idi."

PCOS haqqında əsas məlumatlar

PCOS-a tutulan şəxslərdə adətən testosteron kimi androgen hormonlarının səviyyəsi çox yüksək olur — bu, endokrin xəstəliyinin əsas xüsusiyyətidir. Hormonal balanssızlıqlar yumurtlamanın pozulmasına, qeyri-müntəzəm və çox vaxt ağrılı adet dövrələrinə səbəb olur, həmçinin doğurganlıq problemlərinə yol açır.

Yeni ad, xəstəliyin yumurtalıq kistləri ilə əlaqəsini azaldaraq, onun mürəkkəb hormonal dəyişikliklərinə diqqəti yönəldir. PCOS-da hormon dəyişiklikləri follikulların boşalmasına və yumurtaların buraxılmasına mane olur, bu da yumurtalıqlarda kist kimi görünən, lakin həqiqi kistdən fərqli olan strukturların əmələ gəlməsinə səbəb olur.

PCOS-a tutulan şəxslər həm də yumurtlama pozğunluqları və adet dövrələrinin pozulması səbəbindən endometrium xərçəngi riski ilə üzləşirlər. Qeyri-müntəzəm yumurtlamalar nəticəsində uşaqlıq divarına daha çox estrogen, az progesteron təsir edir ki, bu da xərçəng riskini artırır.

Xəstəlik yalnız reproduktiv sistemlə məhdudlaşmır. O, metabolizmanın pozulmasına, depressiya və qorxuya səbəb olur, həmçinin ağır akne və həddindən artıq tüklənmə üçün hormonal mühit yaradır. PCOS-a tutulan şəxslər həm də tip 2 şəkərli diabet, hipertenziya, kardiovaskulyar xəstəliklər və yuxu apnesi kimi digər xəstəliklər üçün daha yüksək risk daşıyırlar.

Bir çox xroniki qadın sağlamlıq xəstəlikləri kimi, PCOS-un da sadə diaqnostik testi yoxdur və hal-hazırda məlum bir müalicəsi yoxdur. Lakin xəstələr düzgün diaqnoz qoyulduqda, hormon terapiyası və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə simptomlar idarə edilə bilər — bu da xəstəliyin yeni adı sayəsində daha çox mümkünləşəcək.