Gen Z-də erkən beyin zəifliyi: səbəbləri və həll yolları

Yale tədqiqatı: Gənclərdə beyin funksiyalarının zəifləməsi artır

ABŞ-də aparılan yeni tədqiqat gənclərdə beyin funksiyalarının zəifləməsi ilə bağlı ciddi problemlərin olduğunu göstərir. Yale Universitetinin Neyrologiya üzrə dosenti Adam de Havenon tərəfindən aparılan araşdırmada, 18-34 yaş arası gənclərdə özünü bildirmə yolla qeydə alınan kognitiv zəiflik hallarının son 10 ildə demək olar ki, iki dəfə artdığı müəyyən edilib. 2013-cü ildə bu göstərici 5.1% olarkən, 2023-cü ildə 9.7%-ə yüksəlib. Bu artım, ümumi əhalidəki artımla müqayisədə daha sürətli olub: ümumi göstərici eyni müddətdə 5.3%-dən 7.4%-ə qalxıb.

Tədqiqat 4.5 milyon yetkin insan üzərində aparılıb və nəticələr ciddi narahatlıq doğurur. Lakin mütəxəssislər bu problemin demensiya epidemiyası ilə əlaqəli olmadığını vurğulayırlar. De Havenon qeyd edir ki, "Bu, demensiya diaqnozu deyil, hətta kognitiv zəiflik də deyil. Bu, insanların konsentrasiya, yaddaş və qərar qəbul etmə ilə bağlı ciddi çətinliklər yaşadıqlarını bildirmələri ilə bağlı subyektiv məlumatdır."

Daha dərindən araşdırılması vacibdir

Tədqiqatda qeyd olunur ki, bu nəticələrin daha dərindən araşdırılması vacibdir, çünki əhalinin kognitiv problemlərinin artması gələcəkdə səhiyyə və işgüzar həyatda ciddi nəticələr doğura bilər. Yale tədqiqatında iştirak edən şəxslərin beyin skanları aparılmadığı üçün onların demensiya ilə əlaqəli struktur dəyişikliklərə malik olub-olmadığını müəyyən etmək mümkün deyil. Bu səbəbdən, erkən subyektiv kognitiv zəiflik ilə demensiya ilə əlaqəli struktur dəyişikliklər arasında əlaqənin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün daha çox tədqiqat aparmaq lazımdır.

Əgər belə bir əlaqə təsdiqlənsə, bu, böyük iqtisadi yükə səbəb ola bilər. 2019-cu ildə dərc edilmiş bir tədqiqata görə, demensiya dünya iqtisadiyyatına 1.3 trilyon dollar itki yaşatmışdır. Bu səbəbdən, davranış terapiyasından tutmuş iltihab əleyhinə burun spreylərinə qədər demensiyanın müalicəsi üzrə tədqiqatlar həyati əhəmiyyət daşıyır.

Sosial və iqtisadi amillərin rolu

Yale tədqiqatı iştirakçılar arasında sosial-iqtisadi amillərin də rol oynadığını göstərir. Bu, problemin xüsusilə gənclər arasında daha geniş yayıldığını və sosial strukturların bu məsələdə əsas rol oynadığını göstərir.

Texnologiyanın təsiri: Gen Z-də kognitiv geriləmənin səbəbi?

De Havenonun tədqiqatı subyektiv məlumatlara əsaslansa da, digər tədqiqatlar da onun nəticələrini dəstəkləyir. Bu il ABŞ Senatının Ticarət, Elm və Nəqliyyat Komitəsi qarşısında çıxış edən nevroloq Jared Cooney Horvath bildirib ki, "Son 20 ildə inkişaf etmiş dünyanın çox hissəsində uşaqların kognitiv inkişafı dayanıb, bəzi sahələrdə isə geriləmişdir."

Horvath federal siyasəti günahlandıraraq qeyd edir ki, "bu siyasət böyük miqyasda rəqəmsal texnologiyaların tətbiqini təşviq edir, lakin onların effektivliyinin, məxfilik müdafiəsinin və inkişaf üçün təhlükəsizlik təminatlarının olmasını tələb etmir. Bu isə uzunmüddətli təhsil və işgüzar həyatda zərərli nəticələr doğura bilər."

Rəqəmsal dövrün nəticələri

Son 20 ildə dövlətlər məktəblərdə laptop və planşetlərin yayılması, sinif fəaliyyətlərinin rəqəmsallaşdırılması və Gen Z-ni rəqəmsal nəsil olaraq test etməsi üçün böyük investisiyalar həyata keçirib. Nəticədə, Gen Z-nin əvvəllər görülməmiş məlumatlara erkən yaşlarından çıxış imkanı olmasına baxmayaraq, standart testlərdə əvvəlki nəsillərdən aşağı nəticələr göstərdiyi müşahidə edilib.

Problemin həlli yolları

Horvath problemin həllinin çoxillik zərərin aradan qaldırılmasında olduğunu bildirir. O, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqinin daha diqqətli şəkildə nəzərdən keçirilməsi və inkişaf üçün təhlükəsizlik təminatlarının artırılmasını vacib hesab edir. Eyni zamanda, beyin sağlamlığını qorumaq üçün müxtəlif davranış terapiyaları və sağlam həyat tərzi tövsiyə olunur.

"Bu məsələ ciddi araşdırılmalı və həll yolları tapılmalıdır. Gələcək nəsillərin sağlam beyin inkişafı bütün cəmiyyətin rifahı üçün əsas şərtlərdən biridir."

— Adam de Havenon, Yale Universiteti Neyrologiya üzrə dosenti