De wegen die je niet nam: reflectie op keuzes en identiteit

Een paar weken geleden ontmoette ik een oude collega uit mijn studietijd. Tijdens een gesprek over ons huidige werk zei ze plotseling: ‘Ik bewonder de weg die je bent ingeslagen, maar als je me tien jaar geleden had gevraagd, had ik gezegd dat je zeker decaan zou worden.’

Eerlijk gezegd had ik dat zelf ook ooit gedacht. Jarenlang voelde die route niet alleen plausibel, maar zelfs waarschijnlijk. Ik hield van universiteiten: de intellectuele intensiteit, de missiegevoel, de complexe menselijke systemen. Ik voelde me aangetrokken tot leidinggevende rollen en de uitdaging om organisaties door conflicten, onduidelijkheid en verandering te loodsen. Ik kende de academische wereld door en door en wist hoe ik daarin moest functioneren.

Er bestond een versie van mijn leven die al lang voordat het gebeurde, voelde als een logische keuze. Toch is mijn pad anders verlopen. Ik verliet het hoger onderwijs, bouwde een coaching- en adviespraktijk op en besteed nu veel tijd aan gesprekken die psychologisch verkennend en relationeel intiem zijn – werk dat ik me vroeger niet had kunnen voorstellen.

Wat me aan haar opmerking opviel, was dat het geen spijt opriep. Wel bracht het me aan het denken over alle wegen die ik niet nam en alle versies van mezelf die ik niet werd. Ik vermoed dat veel hoogpresterende volwassenen dit gevoel herkennen.

Identiteit: van mogelijkheden naar keuzes

In je jeugd voelt identiteit vaak eindeloos. Verschillende toekomsten zijn nog denkbaar, omdat ze in zekere zin ook nog bestaan. Maar naarmate we ouder worden, moeten we ons consolideren: we kiezen een carrière, een partner, een stad, een instelling, verplichtingen en specialisaties. We worden herkenbaarder voor anderen en voor onszelf. Ontwikkelingspsychologen benadrukken al lang dat identiteitsvorming niet alleen gaat om exploratie, maar ook om toewijding.

Onze cultuur definieert succes echter vooral in termen van verwerving: de functie die je bereikt, het gezin dat je sticht, de expertise die je opbouwt, de kansen die je grijpt. Veel minder aandacht gaat uit naar wat succes ons kost: de wegen die we niet namen, de versies van onszelf die we loslieten.

De vergeten versies van jezelf

Dat zie ik vaak in mijn coachingpraktijk, vooral bij hoogopgeleide leiders. Deze mensen zijn succesvol, gerespecteerd, emotioneel intelligent en competent. Velen hebben betekenisvolle levens opgebouwd en voelen daar oprechte dankbaarheid voor. Toch stroomt er vaak een andere emotie onder die dankbaarheid – een gevoel dat moeilijk onder woorden te brengen is.

Soms komt het onverwacht naar boven. Een cliënt herontdekt een oud creatief project en voelt een onverwachte emotionele reactie. Een ander realiseert zich dat ze niet meer weet wanneer ze voor het laatst iets deed dat niet productief, strategisch of nuttig was. Weer een ander denkt terug aan een leven dat ze ooit voor zich zag en kan er niet meer mee stoppen.

‘De keuzes die we maken, sluiten andere mogelijkheden uit. Dat is onvermijdelijk, maar het vraagt om bewustzijn.’