Moeten artsen schone lucht, betere woningen en dansles voorschrijven?

Een radicaal nieuw idee: gezondheid begint buiten de spreekkamer

Dr. Barry Zuckerman en zijn team van het Boston Medical Center stonden voor een onoplosbaar probleem. Zelfs de beste medische zorg hielp hun jonge astmapatiënten niet op de lange termijn, omdat ze na ontslag terugkeerden naar huizen met schimmel en ongedierte. De oplossing? Een jurist toevoegen aan het behandelteam.

In 1993 startte Zuckerman het eerste medisch-juridisch partnerschap (MJP) in de VS. Hierin werken advocaten samen met artsen om de sociale en juridische obstakels voor patiënten weg te nemen. Denk aan brieven naar verhuurders voor betere woonomstandigheden of hulp bij het aanvragen van uitkeringen zoals voedselbonnen of Medicaid.

Hoe werkt een medisch-juridisch partnerschap?

• Directe hulp: Juristen schrijven brieven aan verhuurders, helpen bij juridische procedures of zorgen voor toegang tot sociale voorzieningen.
• Preventie: Door onderliggende problemen zoals slechte huisvesting of armoede aan te pakken, voorkomen ze herhaalde ziekenhuisopnames.
• Structurele verandering: Advocaten trainen artsen in belangenbehartiging, zodat ze wetgeving en beleid kunnen beïnvloeden voor duurzame verbeteringen in de samenleving.

Succes bewezen: minder ziekenhuisopnames en betere gezondheid

Onderzoek toont aan dat MJP’s een meetbaar positief effect hebben. Ze leiden tot:

• Minder ziekenhuisopnames en astma-aanvallen bij kinderen.
• Verbeterde algehele gezondheid en welzijn van patiënten.
• Lagere kosten voor het zorgstelsel op de lange termijn.

Vandaag de dag zijn er al meer dan 450 gezondheidsorganisaties in 49 staten en Washington D.C. die gebruikmaken van een MJP. Toch blijft deze aanpak relatief zeldzaam, terwijl de gezondheid van Amerikanen in veel opzichten verslechtert.

Waarom worden we steeds zieker?

De prevalentie van chronische ziekten stijgt, de levensverwachting daalt voor mensen zonder hoger onderwijs, en mentale gezondheidsproblemen nemen epidemische vormen aan. In zijn boek Empire of Madness stelt internist Khameer Kidia dat onze samenleving structureel ongezond is.

"Een onrechtvaardige wereld is een ongezonde wereld. Ziekte, en met name mentale gezondheidsproblemen, zijn vaak het gevolg van een oneerlijke verdeling van middelen door kolonialisme, kapitalisme en de uitbuiting door rijke landen en grote bedrijven."

Kidia, die zowel in Boston als in Zimbabwe werkt, benadrukt dat genezing cultureel en sociaal bepaald is. Zijn boek sluit aan bij andere kritische stemmen in de geneeskunde, zoals Bessel van der Kolk, Gabor Maté en Rupa Marya, die pleiten voor een bredere kijk op gezondheid.

Van behandeling naar systeemverandering

Kidia’s werk laat zien dat artsen niet alleen patiënten moeten behandelen, maar ook de systemen die ziekte in stand houden, moeten aanpakken. Zijn ervaring in zowel een welvarend land als een ontwikkelingsland maakt hem uniek: hij ziet hoe armoede en onrecht de gezondheid beïnvloeden, en pleit voor oplossingen die daar rekening mee houden.

Zijn oproep is duidelijk: de traditionele benadering van gezondheidszorg is ontoereikend. We moeten verder kijken dan pillen en operaties en ons richten op de onderliggende oorzaken van ziekte, zoals slechte huisvesting, armoede en sociale ongelijkheid.