Trump probeert mondiale scheepvaartbelasting te blokkeren – maar de strijd is nog niet gestreden

Scheepvaart in de klimaatcrisis

Negentig procent van de wereldhandel vindt plaats op zee. Containerschepen vervoeren dagelijks goederen als brandstof, elektronica en kleding, waardoor veel producten betaalbaar blijven. Maar deze schepen varen nog steeds op zwaar vervuilende brandstof – een restproduct van ruwe olie – waardoor de scheepvaart verantwoordelijk is voor ongeveer 3% van de wereldwijde CO₂-uitstoot.

Vorige jaar leek er hoop: de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), de VN-instantie die de scheepvaart reguleert, stond op het punt een ambitieus plan aan te nemen om de uitstoot tegen 2050 naar nul te brengen. Maar de Amerikaanse regering-Trump gooide roet in het eten. De VS dreigde landen met visa-restricties, invoertarieven en havenkosten als ze het plan zouden steunen. Sindsdien ligt het initiatief stil.

Alternatieve plannen zonder effect

In plaats van het originele plan – een heffing per ton uitgestoten broeikasgas boven een bepaalde drempel – kwamen er verwaterde voorstellen op tafel. Deze alternatieven lieten de kern van het Net-Zero Framework (NZF) los en dreigden de klimaatambities in de scheepvaart te ondermijnen. Maar tijdens een recente bijeenkomst van VN-lidstaten in Londen bleken deze zwakkere voorstellen geen draagvlak te vinden. In plaats daarvan kreeg het oorspronkelijke NZF juist steun van een krappe meerderheid van landen.

“Er heerste een oprechte sfeer van samenwerking en optimisme tijdens de onderhandelingen”, aldus Em Fenton, senior directeur bij de Britse klimaatorganisatie Opportunity Green. “Er waren landen die geen vooruitgang wilden, maar de meerderheid werkte constructief samen.”

De VS blijft dwarsliggen

De Amerikaanse regering verzet zich tegen het NZF, omdat het naar eigen zeggen Amerikaanse consumenten en bedrijven zou belasten. In officiële documenten aan de IMO pleit de VS ervoor om het hele NZF-initiatief te laten varen. Daarnaast wijst Washington een economische component af, zoals een belasting of heffing op vervuilende brandstoffen.

“De Verenigde Staten zijn van mening dat de meest geschikte aanpak is om de besprekingen over het IMO Net-Zero Framework volledig te staken”, aldus het Amerikaanse standpunt.

De strijd is nog niet gestreden

Ondanks de steun voor het originele plan is de strijd nog lang niet beslecht. Tegenstanders kunnen het voorstel nog blokkeren door steun te verwerven van een derde van de lidstaten of een kleinere groep landen die samen de helft van de wereldwijde scheepscapaciteit controleren. Slechts vier landen – Liberia, Panama, de Bahama’s en de Marshalleilanden – zijn goed voor ongeveer de helft van alle geregistreerde schepen wereldwijd.

Schepen kunnen eigendom zijn van een bedrijf in het ene land, geëxploiteerd worden door een ander en geregistreerd staan in een derde land – vergelijkbaar met belastingparadijzen. Deze zogeheten vlagstaten hebben daarmee veel invloed op de internationale scheepvaartregels.

Wat nu?

De komende maanden zullen cruciaal zijn. Als de voorstanders van het NZF erin slagen om voldoende steun te mobiliseren, kan het plan alsnog worden aangenomen. Maar de VS en andere tegenstanders blijven druk uitoefenen om het initiatief te dwarsbomen. De klimaatdoelen in de scheepvaart hangen nu af van de uitkomst van deze politieke strijd.