BM’nin Yerli Hakları Konusunda Öncü Kuruluşu: Geleceği Tehlikede

BM Yerli Hakları Daimi Forumu, geçtiğimiz hafta acil eylem çağrıları yayınladı. Bu çağrılar arasında, hızlandırılmış şekilde ilerleyen kritik mineral projelerinin durdurulması ve yerli iklim projelerine daha fazla finansman sağlanması yer alıyor. Ancak bu öneriler, forumun kendi varoluşsal bir krize sürüklendiği bir dönemde gündeme geldi.

Son 25 yıldır BM’nin yerli halkları temsil eden öncü kuruluşu olan forum, üye devletlerin ve BM’nin bu statüyü politika değişikliklerine dönüştürmekte zorlandığını görüyor. Forum’un etkinliğine ilişkin artan soru işaretleri, BM’nin bütçe kesintileri, Trump’ın çok taraflıcılığı reddetmesi ve BM süreçlerinin basitleştirilmesine yönelik çabalarla aynı döneme denk geliyor. Bu kesişen zorluklar, forumun ve yerli temsilcilerin getirdiği davaların marjinalleşme riskini artırıyor.

“İklim değişikliği bizim için uzak bir tehdit değil. Bugün yaşadığımız ve insan hakları krizine dönüşen bir gerçekliktir.”

Kanada’nın Inuk topluluğundan Aluki Kotierk, forumun New York’taki iki haftalık yıllık toplantısının sonunda Cuma günü bu sözleri dile getirdi. Forum’un önerileri, geçtiğimiz yıl boyunca yüzlerce yerli delege ve uzman tarafından yapılan tartışmalar ve araştırmaların bir sonucu olarak ortaya çıktı. Forum’un ilk toplantısından bu yana yayınladığı 1.000’den fazla öneri arasında yer alan birçok çağrı, yerli savunucular tarafından hayatta kalmaları için kritik olarak görülüyor. Ancak devlet hükümetleri bu önerileri sıklıkla görmezden geliyor.

Daimi Forum’un mevcut ve eski üyelerinden oluşan bir grup tarafından hazırlanan yeni “Sistemik Değerlendirme” raporu, bu sorunu vurguluyor:

“BM Yerli Hakları Daimi Forumu küresel bir platform olarak kendini kabul ettirmiş olsa da, diyalog, öneri ve bilgi üretimini yerli halklar için somut sonuçlara dönüştürme kapasitesi konusunda soru işaretleri devam ediyor. Önerilerin sayısındaki artış, uygulama, izleme ve hesap verebilirlik mekanizmalarında aynı oranda ilerleme sağlanamadığı gerçeğiyle örtüşmüyor.”

Forum, yerli halklar adına BM kurumlarına ve üye devletlere önerilerde bulunuyor. Ancak fon kesintileri ve diğer BM kurumlarıyla küresel liderlerin bu önerilere kulak verme konusundaki isteksizliği nedeniyle elini kolunu bağlayan bir konuma düşmüş durumda. Yerli Hakları Konuları için BM Vakfı’na yıllık yapılan fonlama, 2021 yılında 300.000 doların üzerindeyken, 2026 yılında 50.000 dolara kadar düştü. Şu anda sadece üç BM üyesi devlet vakfa katkı sağlarken, bu sayı 2006 yılında dokuzdu. Fonlardaki düşüş, ABD ve Çin gibi kilit üyelerin gecikmeli ödemeleri nedeniyle yaşanan daha geniş bir likidite krizinin yansıması.

Kotierk, fon eksikliğinin forumda personel azalmasına, toplantı sürelerinin kısalmasına ve tercüme hizmetlerinin azalmasına yol açtığını belirtti. Buna rağmen forum, Cuma günü cesur eylem çağrıları yayınlamaktan geri durmadı. Bu çağrılar arasında, iklim değişikliğini 2027 yılına kadar hafifletmek için uluslararası mahkeme kararlarının ciddiyetle değerlendirilmesi ve yerli topraklarının, özellikle temas kurulmamış kabilelere ait toprakların yasal olarak korunması yer alıyor. Forum, üye devletlere göçebe yerli topluluklar için yasal korumalar geliştirme çağrısında bulunan çok sayıda rapor da yayınladı.