İklim krizi sebebiyle gıda fiyatlarında artış mı geliyor?

Güney Brezilya’daki bir çiftlikte 2021 yılında mısır hasadı yapan çiftçi, kuraklık ve aşırı sıcakların ürün verimini nasıl tehdit ettiğini yaşıyordu. Dado Galdieri/Bloomberg/Getty Images

Bu haber, Grist tarafından yayınlanan ve Climate Desk işbirliğiyle yeniden üretilen bir içeriktir.

Brezilya’da iklim felaketi: Tarımda kayıplar derinleşiyor

İki yıl önce, Brezilya’nın büyük bir bölümünü etkileyen yoğun bir sıcak dalgası yaşandı. Nisan 2024’ün son beş gününde, ülkenin orta ve güney bölgelerindeki sıcaklıklar dayanılmaz seviyelere ulaştı. Etkilenen bölgeler, sadece bir ay önce Rio de Janeiro’da sıcaklık endeksinin 62,3°C’ye (144,1°F) ulaşarak on yıldaki en yüksek seviyeye çıktığı aşırı sıcak dalgasından henüz kurtulmuştu.

Bu olaylar, dünyanın en büyük tarım ülkelerinden biri olan Brezilya’nın yıllar boyunca yaşadığı uzun süreli ve şiddetli sıcak dönemlerinin sadece bir parçasıydı. Ülkenin en önemli ihracat ürünlerinden soya ve mısırın üretimi, São Paulo gibi güneydoğu eyaletlerinde düştü. Yer fıstığı, patates, şekerkamışı ve arábica kahve de geniş çapta kayıplara uğradı. Orta-batı bölgelerindeki domuz sürülerinin büyük bir kısmı neredeyse bir yıl boyunca şiddetli sıcak stresiyle mücadele etti. Güneydeki Rio Grande do Sul eyaletinde ise sıcak hava kütlesinin engellenmesiyle oluşan ani yağışlar ve seller, Brezilya genelinde pembe karides tedarik zincirini aksattı.

Bu verilerin büyük bir kısmı, geçtiğimiz ay Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından ortaklaşa yayınlanan yeni bir rapora dayanıyor. Rapor, hava durumu verileriyle tarımsal verileri birleştirerek, aşırı sıcakların küresel gıda sistemine olan bileşik etkilerini inceliyor ve aşırı sıcakların artık norm haline geldiği bir dünyada gıda üretiminin nasıl sürdürülebileceğine dair öneriler sunuyor.

Raporda, Brezilya detaylı olarak incelenen tek ülke olsa da, 94 sayfalık belgede onlarca başka ülke de yer alıyor. Yazarlar, örneğin, Şili’de 2016 yılında denizlerin ısınmasının 100 bin tonun üzerinde çiftlik somon ve alabalık ölümüne yol açarak tarihin en büyük su ürünleri kaybına neden olduğunu belirtiyor. ABD’nin Pasifik Kuzeybatısı’nda 2021 yılında kaydedilen en güçlü sıcak dalgasında ise ahududu ve böğürtlen hasatları tamamen yok oldu, Noel ağacı çiftliklerinde kereste hacmi %70 düştü ve aşırı sıcak, bitki kuruması ile orman yangınlarının birleşmesi Kuzey Amerika’da orman alanlarının %21-24’ünün yanmasına yol açtı.

Hindistan’da 2022 yılında yaşanan rekor sıcak dalgasının ardından, ülkedeki eyaletlerin üçte birinden fazlasında buğday üretimi %9 ila %34 arasında düştü. Sıcak stresinden etkilenen süt hayvanları ise %15’e varan oranda daha az süt üretti. Lahana ve karnabahar üretiminde ise yarı yarıya kayıp yaşandı. Geçtiğimiz bahar aylarında ise Kırgızistan’ın Fergana dağ sıralarında, yıl boyunca karla kaplı olmasıyla bilinen bir bölgede, ilkbahar sıcaklıkları 50°C’ye kadar yükseldi.

İklim değişikliği gıda güvenliğini tehdit ediyor

Birleşmiş Milletler raporu, El Niño ve La Niña gibi doğal hava olaylarının da etkisiyle Brezilya’nın ihracatının aşırı sıcaklardan nasıl etkilendiğini ortaya koyuyor. Ancak bu durum yalnızca Brezilya’yla sınırlı değil. Dünyanın dört bir yanında iklim değişikliği, tarım ve hayvancılığı derinden etkiliyor.

Uzmanlar, aşırı hava olaylarının giderek daha sık ve şiddetli hale gelmesiyle birlikte gıda arzının da risk altında olduğunu vurguluyor. Gıda fiyatlarında dalgalanmaların yaşanması ve bazı temel ürünlerin temininde zorluklar ortaya çıkması olası görülüyor. Rapor, ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlamak için acil adımlar atması gerektiğini belirtiyor.

Tarımda iklim direnci nasıl artırılır?

Raporun önerileri arasında, iklime dayanıklı tohum çeşitlerinin geliştirilmesi, sulama sistemlerinin modernize edilmesi ve çiftçilerin eğitilmesi yer alıyor. Ayrıca, aşırı hava olaylarına karşı erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi ve çiftçilere finansal destek sağlanması da öneriler arasında.

BM raporundan alıntı: "Aşırı sıcaklar artık bir istisna değil, bir norm haline geldi. Gıda sistemlerimizin geleceği, iklim değişikliğine karşı aldığımız önlemlere bağlı."

Dünyanın dört bir yanında benzer senaryolar

Brezilya’nın yaşadığı kayıplar, küresel bir eğilimin sadece bir örneği. Aşağıda, dünyanın farklı bölgelerinde iklim değişikliğinin tarım üzerindeki etkilerine dair bazı örnekler yer alıyor:

• Avustralya: Kuraklık nedeniyle buğday ve arpa üretiminde %30’a varan kayıplar yaşandı.
• Avrupa: 2022 yılında yaşanan aşırı sıcaklar nedeniyle zeytin ve üzüm üretiminde ciddi düşüşler kaydedildi.
• Afrika: Sahra Altı Afrika’da kuraklık nedeniyle mısır ve sorgum üretimi %20 ila %50 arasında azaldı.
• Güneydoğu Asya: Pirinç üretiminde yaşanan kayıplar, gıda güvenliğini tehdit ediyor.

Uzmanlar, tüm bu verilerin ışığında, ülkelerin tarım politikalarını yeniden gözden geçirmesi ve iklim değişikliğine karşı daha dirençli sistemler oluşturması gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, gıda fiyatlarında artış ve bazı bölgelerde gıda kıtlığı yaşanması kaçınılmaz olabilir.