ABŞ FDA-dan avtomatik olaraq avtistik uşaqlara elektrik cərəyanı vermək qadağan olunacaq?

FDA-nın qərarı: Elektrik cərəyanı ilə cəzalandırılan avtistik uşaqlara son

2024-cü ilin mart ayında ABŞ-nin Qida və Dərman İdarəsi (FDA) prezident Co Baydenin rəhbərliyi altında avtistik uşaqlara və digər əlilliyi olan şəxslərə elektrik cərəyanı vermək qadağan edən yeni qayda qəbul etdi. Lakin bu qərar sonradan təxirə salındı. Hazırda FDA növbəti günlərdə bu məsələyə dair qərar qəbul edəcək.

Massachusettsdə yerləşən Judge Rotenberg Təhsil Mərkəzi (JRC) isə bu cür cəzaları tətbiq edən yeganə müəssisə olaraq qalmaqdadır. JRC-də avtistik uşaqlara və digər psixi problemləri olan şəxslərə, məsələn, xəstələrdən biri şizofreniya diaqnozu ilə müalicə olunarkən, elektrik cərəyanı ilə cəzalandırmaq praktikası hələ də davam edir.

FDA tərəfindən qəbul ediləcək qərar, JRC-də istifadə olunan cihazların bazarından çıxarılmasını nəzərdə tutur. Lakin bu qərar bütün elektrik cərəyanı terapiyalarını qadağan etmir. Məsələn, siqaret çəkən şəxslərin bu vərdişdən vaz keçməsi üçün istifadə olunan elektrik stimulyasiyası qadağan olunmayacaq. Eyni şəkildə, ağır depressiya və bipolar pozuntuların müalicəsi üçün istifadə olunan elektrokonvulsiv terapiya cihazları da bu qərardan təsirlənməyəcək.

Təcrübələrdən gələn nəticələr: Elektrik cərəyanı fiziki və psixoloji zərər verir

ABŞ Pediatriya Akademiyasının məlumatına görə, elektrik cərəyanı ilə cəzalandırılan uşaqlarda uzun müddətli fiziki və psixoloji zərər müşahidə olunur. FDA-nın 2020-ci ildə qəbul etdiyi qadağa federal apellyasiya məhkəməsi tərəfindən ləğv edilmişdi. 2022-ci ildə isə ABŞ Nümayəndələr Palatası tərəfindən qəbul edilən qanun layihəsi Senata təsdiq üçün göndərildi, lakin qəbul olunmadı.

2023-cü ilin sentyabr ayında isə Massachusettsin ən yüksək məhkəməsi JRC-nin uşaqlara elektrik cərəyanı verməsinə icazə verdi. Lakin FDA-nın 2024-cü ildə qəbul etdiyi qərar bu praktikanın dayandırılmasına yönəlmişdir.

"Bu cihazlar depresiya, qorxu, əsas simptomların pisləşməsi, posttravmatik stress pozuntusu kimi psixoloji risklərlə yanaşı, fiziki zərərlər də verə bilər. O cümlədən ağrı, yanıqlar və toxuma zədələri."

Cəmiyyətin reaksiyası: Qadağa tərəfdarlarının sayı çoxdur

Qaydanın qəbulu prosesində təxminən 800 şəxs və təşkilat tərəfindən rəylər verildi. Onların əksəriyyəti qadağanın bərpasını dəstəkləyirdi. Avtistik şəxslərdən biri olan River Bradley qeyd etdi:

"Avtistik insanlara kömək lazımdır, cəza deyil. Onlar isə paltarlarını çıxarmadıqları və ya elektrik cərəyanından ağrı çəkdikləri üçün cəzalandırılırlar."

Digər bir valideyn isə qeyd etdi ki, elektrik cərəyanı terapiyası heç bir fayda vermir və sadəcə fiziki və psixoloji zərərlə nəticələnir.

Gələcəkdə nə gözlənilir?

FDA-nın növbəti günlərdə qəbul edəcəyi qərar JRC-dəki praktikanın sonu olacaq. Lakin bu qərar həmçinin digər elektrik cərəyanı terapiyalarının tətbiqini məhdudlaşdırmayacaq. Qadağa əsasən, avtistik uşaqlara və digər əlilliyi olan şəxslərə qarşı bu cür cəzaların verilməsi tamamilə qadağan olunacaq.