Bitkoin üçün yeni risk: Borc və likvidlik arasındakı boşluq

Bitkoin üçün əvvəlki uğurlu strategiya sadə bir prinsipə əsaslanırdı: qlobal M2 genişlədikdə, kapital riskli aktivlərə axır və Bitcoin bu axından çox böyük pay alır. Bu əlaqə 2020-2021-ci illərdəki yüksəliş dövrünü dəstəkləyib. 2024-cü ildə isə kripto icması M2 göstəricilərini təhlil edərək növbəti yüksəlişin yaxın olduğunu proqnozlaşdırırdı.

Lakin 2026-cı ildə vəziyyət dəyişdi. Qlobal M2 artmasına baxmayaraq, Bitcoin hələ də $76,000 səviyyəsini keçə bilmir. Real Vision baş kripto analitiki Jamie Coutts bu fərqi likvidliyin növündən asılı olduğunu qeyd edir. Keçmişdə Mərkəzi Banklar aktivləri birbaşa alaraq sistemə çoxlu bank ehtiyatları daxil edirdilər. Bu ehtiyatlar isə son nəticədə səhmlərə, kreditlərə və nəhayət kriptovalutaya yönəlirdi.

Müasir dövrdə isə xəzinədarlıq emissiyası, ehtiyat idarəçiliyi, nağd balans dəyişiklikləri və bank kreditlərinin yaradılması Mərkəzi Bankın balans cədvəlindən asılılığı aradan qaldırıb. ABŞ M2 göstəricisi 2026-cı ilin martında keçən ilə nəzərən 4.6% artaraq $22.7 trilyona çatdı. Eyni vaxtda Bitcoin isə $76,000 səviyyəsini keçə bilməyərək mübarizə aparır.

Borc və likvidlik arasındakı boşluq

2025-ci ilin dördüncü rübündə ABŞ dövlət borcu $38.5 trilyona qədər artdı (keçən ilə nəzərən 6.3% artım). Eyni dövrdə M2 isə 4.6% artdı. Bu rəqəmlər göstərir ki, borc genişlənməsi likvidlikdən təxminən iki faiz sürətlə artır. Hazırda dövlət borcu ümumi M2-nin 1.70 dəfəsinə bərabərdir ki, bu da müasir pul siyasəti dövründə görülməmiş bir göstəricidir.

Xəzinədarlıq 2026-cı ilin birinci rübündə $574 milyard, ikinci rübündə isə $109 milyard borc almağı planlaşdırır. Eyni vaxtda, xəzinədə $1 trilyondan çox nağd vəsait saxlanılır. Bu vəsait Federal Rezervdə yerləşdirildiyindən bank sistemindən ehtiyatları çəkir. Son məlumatlara görə, ehtiyat balansları $2.9 trilyona qədər azalıb ki, bu da keçən ilə nəzərən $355 milyard azalma deməkdir. Beləliklə, geniş pul təklifi kağız üzərində artır, lakin ehtiyatların maliyyə bazarlarına axını isə daralır.

Bank kreditləri real iqtisadiyyata yönəlir

Bank kreditləri hələ də genişlənir. Aprelin ortalarında kommersiya kreditləri və lizinqlər $13.7 trilyona çatdı. Lakin bu kreditlər real iqtisadiyyata yönəlir. 29 aprel tarixli FOMC iclasında faiz dərəcəsi 3.5%-3.75% səviyyəsində saxlanıldı. Aktivlər isə $6.7 trilyon səviyyəsində qaldı. Rəsmi şəxslər isə inflyasiyanın əsas məhdudiyyət olduğunu qeyd edərək balans cədvəlini genişləndirməyəcəyini bildirdi.

"Likvidliyin növü dəyişdi. Mərkəzi Bankların aktiv almaları dövründə sistemə daxil olan ehtiyatlar digər aktivlərə axırdı. Hazırda isə borc emissiyası və ehtiyatların idarə edilməsi bu axını dəyişdirib." — Jamie Coutts, Real Vision baş kripto analitiki.