Həkimlərə müraciət etmək hüququ var, amma bunu necə həyata keçirmək mümkün deyil?

FDA-nın qərarı xəstələrdə məyusluq yaratdı

ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) tərəfindən irinli melanoma xəstəliyinə qarşı yeni imunoterapiya növü olan RP1-in təsdiq edilməməsi, onkoloqlar və xəstələr arasında böyük məyusluq yaratdı. İdarənin verdiyi "tam cavab məktubu"nda, dərmanın effektivliyinə dair yetərli sübut olmadığı və tədqiqat dizaynında problemlər olduğu bildirildi.

Onkoloqlar və tədqiqatçılar isə FDA-nın müsbət nəticələrə əsaslanan məlumatları nəzərə almamasını və az seçim imkanı olan xəstələr üçün uyğun standartların tətbiq olunmamasını tənqid edirlər. Terminal mərhələdə olan melanoma xəstələri üçün bu qərar, sadəcə rəsmi sənəd deyil — bu, xəstələrə sonuncu ümid dəstini itirmək deməkdir.

"Cəhd etmə hüququ" qanunu nə qədər effektivdir?

2018-ci ildə ABŞ-də qəbul edilmiş "Cəhd etmə hüququ" qanunu, terminal xəstəlikləri olan şəxslərin tədqiqat mərhələsində olan dərmanlara çıxışını asanlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı. Bu qanun, FDA-nın tam təsdiqini gözləmədən xəstələrin müalicə alma hüququnu təmin etməli idi. Lakin praktikada bu hüquq çox məhdud şəkildə həyata keçirilir.

Qanun qəbul edildikdən 8 il sonra, FDA-nın məlumatlarına görə, yalnız 12 dərman tədqiqat mərhələsində istifadə edilmişdir (2018-2022-ci illər arasında). Bu rəqəm, qanunun reklamından çox fərqlidir. Məsələn, 2019-cu ildə STAT News tərəfindən yayılan xəbərə görə, ALS xəstəsi olan şəxs, qanunun adı altında belə müalicə ala bilməmişdir, çünki şirkətlər bunu təmin etməkdən imtina etmişdir.

Qanun nəyi nəzərdə tutur, nəyi həyata keçirmir?

"Cəhd etmə hüququ" qanunu:

• Terminal xəstəlikləri olan şəxslərin tədqiqat mərhələsində olan dərmanlara çıxışını asanlaşdırır;
• FDA-nın tam təsdiqini gözləmədən xəstələrin müalicə alma hüququnu təmin edir;
• Bürokratik maneələri azaldır.

Lakin qanun, dərman şirkətlərini, həkimləri və xəstəxanaları bu prosesə məcbur etmir. Şirkətlər, məsuliyyət riski, maliyyə məsələləri və FDA təsdiqinin təhlükəsi səbəbindən tədqiqat mərhələsində olan dərmanları təqdim etməkdən imtina edə bilərlər. Həkimlər və xəstəxanalar da eyni səbəblərdən iştirak etməkdən çəkinə bilərlər.

"Cəhd etmə hüququ" qanunu, terminal xəstəlikləri olan şəxslərin sonuncu ümidini qorumaq məqsədi daşıyırdı, lakin praktikada bu hüquq çox məhdud şəkildə həyata keçirilir. Qanun, şirkətlərə və səhiyyə müəssisələrinə məcburiyyət yaratmır, bu səbəbdən də xəstələr həqiqətən də çox nadir hallarda bu hüquqdan istifadə edə bilirlər."

RP1 hadisəsi nəyə səbəb oldu?

RP1-in təsdiq edilməməsi, terminal mərhələdə olan melanoma xəstələrinin vəziyyətini daha da ağırlaşdırdı. Bu xəstələr üçün standart müalicələr artıq effektivliyini itirmiş ola bilər, buna görə də onlar tədqiqat mərhələsində olan dərmanlara çıxış etmək istəyirlər. Lakin cari sistem, xəstələrin qəbul edəcəyi riskləri əsas götürmür — əksinə, şirkətlər və səhiyyə müəssisələri üçün riskləri minimuma endirməyə çalışır.

Bu hadisə göstərir ki, "Cəhd etmə hüququ" qanunu, terminal xəstəlikləri olan şəxslərin həyatını real şəkildə dəyişmək üçün yetərli deyil. Qanun, xəstələrə hüquq vermişdir, lakin bu hüquqları həyata keçirmək üçün lazım olan mexanizmlər hələ də mövcud deyil.