Tramp İran müharibəsi nəticəsində yaranan neft böhranını yumşaltmaq üçün Jones Aktının müddətini uzadacaq

Tramp İran müharibəsi səbəbindən Jones Aktının müddətini uzadacaq

ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla gərginliyin artması nəticəsində yaranan neft böhranını yumşaltmaq üçün 1920-ci ildə qəbul edilmiş Jones Aktının müddətini uzadacaq. ABŞ rəsmilərinin məlumatına görə, prezident bu qərarı müvəqqəti olaraq qəbul edib və lazım olduqda müddəti yenidən uzada bilər.

Jones Aktı nədir və nəyi tənzimləyir?

Jones Aktı, 1920-ci ildə qəbul edilmiş ABŞ-də dəniz nəqliyyatı sahəsində tətbiq olunan mühafizəkar qanundur. Bu akt ABŞ limanları arasında yük daşınmasının yalnız ABŞ bayrağı altında üzmək hüququ olan gəmilərlə həyata keçirilməsini tələb edir. Bu isə beynəlxalq bazarla müqayisədə ABŞ gəmilərinin sayının az olması səbəbindən daşınma xərclərinin yüksəlməsinə səbəb olur.

Müvəqqəti imtiyazın nəticələri

Martın 18-də Tramp İran müharibəsi səbəbindən yaranan yanacaq qiymətlərinin artması ilə əlaqədar Jones Aktından 60 günlük imtiyaz elan edib. Bu qərar nəticəsində:

• 40-dan çox tanker ABŞ limanları arasında neft daşımaq hüququ qazanıb;
• Bu tankerlər Kaliforniya, Texas, Florida və Alyaska daxil olmaqla müxtəlif ştatlara neft çatdırır;
• ABŞ-də fəaliyyət göstərən effektiv gəmi sayını 70% artırıb;
• 9 milyondan çox barel neft xarici bayraqlı gəmilər tərəfindən daşınıb;
• Alyaskada isə bu qərar nəticəsində dövlətin orta aylıq yanacaq tələbatının yarısına bərabər miqdarda reaktiv yanacaq idxal edilib.

Qanun ətrafında müzakirələr

Jones Aktı uzun müddətdir müzakirə mövzusu olaraq qalır. Libertarianlar bu qanunun iqtisadiyyata zərər vurduğunu iddia edirlər, lakin mühafizəkarlar isə ABŞ gəmiçilik sənayesinin qorunması üçün bu qanunun vacibliyini vurğulayırlar.

Hudson İnstitutunun konservativ analitiklərinin fikrincə: "Jones Aktının ləğvi xarici ölkələrdə, o cümlədən Çində istehsal olunmuş gəmilərə ABŞ bazarında fəaliyyət göstərmək imkanı verəcək. Bu isə yerli işçilərin və ABŞ gəmiçilik sənayesinə yatırılmış milyardlarla dollarlıq vəsaitin itirilməsinə səbəb ola bilər."

Kato İnstitutunun libertarian analitiklərinin fikrincə: "Jones Aktı əsassız, köhnə qanundur ki, bu da yüzilliklər boyu dəyişmədən qalmaqdadır. Bu qanunun fayda götürən tərəfdarları ilə onun xərclərini çəkənlər arasında böyük asimmetriya mövcuddur."

Trampın mövqeyi

Trampın müşavirlərindən biri prezidentin bu məsələ ilə bağlı mövqeyini belə izah edib: "Prezident görür ki, bu qərar iqtisadiyyata müsbət təsir göstərir. İranlıların təhlükəsi və yanacaq qiymətlərinin artması davam etdikcə prezident bu imtiyazın müddətini lazım gəldiyi qədər uzatmaq istəyir."

Beləliklə, Tramp administrasiyası bu qərarın iqtisadi nəticələrini dəyərləndirməkdədir. Ağ Ev sözcüsü Teylor Rocers bildirib ki, hələlik qərar qəbul edilməyib, lakin bu addım yanacaq qiymətlərinin artmasının qarşısını almağa və ABŞ limanlarına daha çox təchizatın tez çatdırılmasına səbəb olub.