John Roberts vernietigt Voting Rights Act: hoe de opperrechter decennialang streed tegen stemrecht

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft met een recente uitspraak in de zaak Louisiana v. Callais de laatste overgebleven bescherming van de Voting Rights Act uit 1965 effectief tenietgedaan. Hoewel rechter Samuel Alito de beslissing schreef, vertegenwoordigt deze uitspraak het levenswerk van opperrechter John Roberts.

Het Roberts-hof heeft de Voting Rights Act sindsdien al drie keer uitgehold. Roberts schreef of steunde elke uitspraak die hieraan ten grondslag lag. Dit is geen toeval: Roberts zet al meer dan veertig jaar een systematische aanval in op de Voting Rights Act, en het lijkt erop dat hij daar nu in is geslaagd.

De uitspraak betekent dat staten voortaan zelf kunnen bepalen welke kieswetten ze hanteren, zonder toestemming van de federale overheid. Dit opent de deur voor discriminerende kiespraktijken die decennialang verboden waren.

Roberts’ decennialange strijd tegen stemrecht

John Roberts begon zijn carrière als juridisch medewerker voor rechter William Rehnquist, een van de architecten van de conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof. In 1982, tijdens zijn ambtstermijn als assistent van de toenmalige minister van Justitie William French Smith, speelde Roberts een sleutelrol in de verdediging van kieswetten die discriminerende effecten hadden. Zijn argument was dat de federale overheid geen bevoegdheid had om staten te dwingen hun kieswetten aan te passen.

Toen Roberts in 2005 opperrechter werd, kreeg hij de kans om zijn visie op kiesrecht vorm te geven. Sindsdien heeft het Roberts-hof de Voting Rights Act in drie cruciale uitspraken verzwakt:

• 2013: Shelby County v. Holder – Het hof schafte de zogenaamde preclearance-regel af, die staten met een geschiedenis van rassendiscriminatie verplichtte om wijzigingen in kieswetten goed te keuren door de federale overheid.
• 2021: Brnovich v. Democratic National Committee – Het hof maakte het moeilijker om kieswetten aan te vechten op grond van de Voting Rights Act, zelfs als ze een discriminerend effect hadden.
• 2024: Louisiana v. Callais – Het hof oordeelde dat de federale overheid geen bevoegdheid heeft om kieswetten te blokkeren die discriminerende effecten kunnen hebben.

Met elke uitspraak heeft Roberts de bescherming van stemrecht verder uitgehold. Zijn aanpak is consistent: hij betwist de bevoegdheid van de federale overheid om kieswetten te reguleren, zelfs als dat leidt tot discriminatie.

Wat betekent deze uitspraak voor de toekomst?

De gevolgen van de uitspraak in Louisiana v. Callais zijn verstrekkend. Staten kunnen nu zonder toestemming van de federale overheid kieswetten invoeren die bepaalde groepen burgers – met name minderheden – kunnen benadelen. Dit kan leiden tot:

• Het beperken van stemrecht voor bepaalde bevolkingsgroepen.
• Het introduceren van kieswetten die de toegang tot stembureaus bemoeilijken.
• Het versterken van de politieke macht van bepaalde groepen ten koste van anderen.

Critici waarschuwen dat deze uitspraak een terugval betekent naar een tijdperk waarin kiesdiscriminatie wijdverspreid was. Voorstanders van stemrecht vrezen dat staten zoals Texas, Georgia en Florida hun kieswetten zullen aanpassen om de stem van minderheden te onderdrukken.

Hoe kan er actie worden ondernomen?

Ondanks deze tegenslag zijn er nog steeds mogelijkheden om de Voting Rights Act te beschermen en te versterken. Activisten en juridische organisaties pleiten voor:

• Congresactie: Het Congres kan nieuwe wetgeving aannemen die de Voting Rights Act versterkt en staten verplicht om wijzigingen in kieswetten goed te keuren.
• Stemrechtcampagnes: Organisaties zoals de ACLU en de NAACP voeren campagnes om kiezers te registreren en te informeren over hun rechten.
• Rechterlijke procedures: Juridische teams werken aan nieuwe rechtszaken om discriminerende kieswetten aan te vechten.
• Grassroots-activisme: Lokale gemeenschappen organiseren zich om kieswetten te monitoren en druk uit te oefenen op wetgevers.

Een van de meest urgente acties is het ondersteunen van de John Lewis Voting Rights Advancement Act, een wetsvoorstel dat de beschermingen van de Voting Rights Act zou herstellen en uitbreiden. Dit voorstel ligt al jaren bij het Congres, maar wordt geblokkeerd door Republikeinse tegenstand.

"De uitspraak in Louisiana v. Callais is een zware klap voor de democratie. Het is nu aan ons om ervoor te zorgen dat elke burger het recht behoudt om te stemmen, ongeacht hun achtergrond of woonplaats."
— Een woordvoerder van de NAACP