AI w sądach: samorzutne postępowania rosną, obciążając system prawny

Samoobrona w sądach dzięki AI: nowe wyzwanie dla wymiaru sprawiedliwości

Rosnąca dostępność narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT czy Claude, doprowadziła do bezprecedensowego wzrostu liczby osób reprezentujących się samodzielnie w amerykańskich sądach federalnych. Według niedawno opublikowanego badania naukowców Ananda Shaha i Joshuy Levy’ego, zjawisko to znacząco obciąża system prawny, generując więcej skomplikowanych pism i wniosków.

Wyniki badania, zatytułowanego „Dostęp do sprawiedliwości w erze AI: dowody z amerykańskich sądów federalnych”, opierają się na analizie ponad 4,5 miliona spraw cywilnych oraz 46 milionów wpisów w systemie PACER (Public Access to Court Electronic Records) z lat 2005–2026. Do 2022 roku odsetek spraw prowadzonych bez adwokata utrzymywał się na stabilnym poziomie 11%. Po upowszechnieniu się modeli językowych (LLM), takich jak ChatGPT, odsetek ten zaczął gwałtownie rosnąć, osiągając 16,8% w 2025 roku.

Dlaczego AI zmienia oblicze samorzutnego postępowania?

Autorzy badania wskazują, że dotychczas samodzielne reprezentowanie się w sądzie było praktycznie niemożliwe dla osób bez wykształcenia prawniczego. Składanie pozwów wymagało znajomości skomplikowanych procedur, identyfikacji podstaw jurysdykcji oraz spełnienia rygorystycznych wymogów formalnych. Narzędzia AI, zwłaszcza po wprowadzeniu GPT-4 w marcu 2023 roku, diametralnie zmieniły tę sytuację.

Zdaniem badaczy, każdy użytkownik internetu może teraz, za ułamek kosztów tradycyjnej pomocy prawnej, uzyskać indywidualne porady prawne, sporządzić dokumenty procesowe, a nawet zidentyfikować istotne przepisy. To sprawia, że samorzutne postępowania stają się bardziej dostępne, ale jednocześnie generują więcej pracy dla sędziów i personelu sądowego.

„Jeśli generatywna AI drastycznie obniży koszty samorzutnego prowadzenia spraw, wynikający z tego wzrost liczby wniosków może przytłoczyć system, który opiera się na ludzkiej ocenie na każdym etapie postępowania.”

Dowody na wpływ AI: wzrost liczby generowanych dokumentów

Aby potwierdzić swoje wnioski, naukowcy przeprowadzili dodatkową analizę. Przetestowali próbkę 1600 pozwów z lat 2019–2026 za pomocą oprogramowania do wykrywania tekstów AI (Pangram). Wyniki pokazały wzrost od „praktycznie zerowego” udziału tekstów generowanych przez AI przed 2022 rokiem do ponad 18% w 2026 roku.

Badacze podkreślają jednak, że ich praca ma charakter opisowy i nie dowodzi bezpośredniego związku między konkretnymi narzędziami AI a wzrostem liczby spraw. Jak piszą: „Nie twierdzimy, że GPT-4 bezpośrednio spowodował wzrost liczby samorzutnych spraw, ale zaobserwowany trend trudno wyjaśnić bez uwzględnienia wpływu generatywnej AI.”

Konsekwencje dla systemu sądowniczego

Wzrost liczby samorzutnych spraw, zwłaszcza tych bardziej złożonych, stawia nowe wyzwania przed amerykańskim wymiarem sprawiedliwości. Autorzy badania ostrzegają, że bez odpowiednich regulacji lub wsparcia technologicznego, system może stać się przeciążony, co wydłuży czas rozpatrywania spraw i zwiększy obciążenie sędziów.

Badanie otwiera dyskusję o konieczności dostosowania procedur sądowych do nowej rzeczywistości, w której AI staje się powszechnym narzędziem w rękach osób bez wykształcenia prawniczego.