İkinci Düzəliş: Məhkəmələri çaşdıran saxta istinad və "həssas yerlərdə" silah qadağaları

ABŞ-də İkinci Düzəlişə əsaslanan məhkəmə qərarları son vaxtlar geniş müzakirə mövzusu olur. Xüsusilə, "həssas yerlərdə" silah daşınmasına qadağa qoyan qanunların leqallığı barədə mübahisələr davam edir. Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, bu qərarların bir çoxu saxta hüquqi istinad əsasında qəbul olunub.

Məhkəmələri çaşdırdı: Saxta istinad necə qərar qəbul etməyə səbəb oldu?

Texas A&M Universitetinin Hüquq və Mülki İdarəetmə Jurnalında dərc olunan tədqiqat məqaləsi bu məsələyə işıq salır. Məqalədə göstərilir ki, məhkəmələr İkinci Düzəlişin müdafiə etdiyi hüquqları məhdudlaşdıran qərarları qəbul edərkən, həqiqi hüquqi mənbələrdən çox, yanlış istinadlara əsaslanıblar.

New York State Rifle & Pistol Ass'n v. Bruen işində ABŞ Ali Məhkəməsi qərar çıxarıb ki, İkinci Düzəliş açıq mətni ilə qorunan hərəkətlərə qarşı qoyulan məhdudiyyətlərin leqallığını qiymətləndirərkən, ABŞ-nin tarixən silahla bağlı qəbul etdiyi qanunlar əsas götürülməlidir. Bu qərardan sonra məhkəmələr, xüsusilə "həssas yerlərdə" silah daşınmasına qadağa qoyan qanunları, tarixən mövcud olan ənənələrə əsaslanaraq leqal saymağa başlayıblar.

Lakin tədqiqatlar göstərir ki, bu qərarların bir çoxu yanlış mənbələrə əsaslanaraq qəbul olunub. Məhz bu səbəbdən məhkəmələr, məsələn, yarmarkalarda və bazar yerlərində silah daşınmasına qadağa qoyan qanunları leqal saymaq qərarına gəliblər.

Antonyuk işindəki səhv: Saxta mənbənin nəticələri

Antonyuk v. James işində Nyu-York ştatının məhkəməsi, ştatın "həssas yerlərdə" silah daşınmasına qadağa qoyan qanununu leqal saydı. Məhkəmə qərarında əsas götürülən istinad isə tamamilə yanlış mənbəyə əsaslanırdı.

Məhkəmə qərarında göstərilirdi ki, ABŞ-nin qurulma dövründə Virciniya və Şimali Karolina ştatlarında yarmarkalarda və bazar yerlərində silah daşınması qadağan olunub. Lakin tədqiqatlar göstərir ki, bu iddianın əsasında dayanan mənbə, həqiqətdən uzaqdır. 1792-ci ildə Fransua-Ksavyer Martin tərəfindən nəşr olunan "Şimali Karolinada İngiltərə Parlamentinin Qanunlarının Toplanması" adlı kitabda, 1328-ci il İngiltərə qanununa istinad edilir. Lakin bu mənbə, İkinci Düzəlişin qəbul edildiyi 1791-ci ildə mövcud olan hüquqi mənbələrlə əlaqəli deyildi.

Bundan əlavə, həmin mənbədə göstərilən qanun, yalnız digər insanları qorxutmaq məqsədilə silah daşınmasına qarşı yönəldilmişdi. Lakin məhkəmələr bu mənbəyə əsaslanaraq, hər hansı şəraitdə yarmarkalarda və bazar yerlərində silah daşınmasının qadağan olunmasını leqal saydılar.

Gerçək Şimali Karolina qanunları nə deyir?

Tədqiqatlar göstərir ki, həqiqi Şimali Karolina qanunları tamamilə fərqli məzmun daşıyır. 1741-ci ildə qəbul edilmiş qanunda göstərilirdi ki, silahlı şəxslər yalnız hücum məqsədilə hərəkət edirlərsə, həbs edilə bilərlər. Eyni zamanda, qulların silah daşıması tamamilə qadağan olunurdu. Bu qanun 1791-ci ildə təsdiqlənmiş və ən azı 1855-ci ilə qədər qüvvədə qalmışdır.

Digər tərəfdən, 1805-ci ildə qəbul edilmiş State v. Huntly işində göstərilirdi ki, silah daşınması özü heç bir cinayət hesab edilmir. Bu qərar 2024-cü ilə qədər də təkrar olunmuşdur. Məhkəmələr isə bu həqiqi mənbələrə nəzər yetirmədən, saxta mənbələrə əsaslanaraq qərar qəbul etmişlər.

Məhkəmələrin çaşdırılması: Saxta mənbələrin təsiri

ABŞ Ali Məhkəməsinin Bruen işindəki qərarından sonra məhkəmələr, İkinci Düzəlişin leqallığını qiymətləndirərkən, tarixən mövcud olan ənənələrə əsaslanmağa başladılar. Lakin bu prosesdə çox vaxt yanlış mənbələrdən istifadə olunub.

Məsələn, Antonyuk v. James işində istifadə olunan mənbə, həqiqi qanunvericilikdən tamamilə fərqli idi. Bu səbəbdən məhkəmələr, yarmarkalarda və bazar yerlərində silah daşınmasına qadağa qoyan qanunları leqal saymaq qərarına gəliblər.

Bu prosesdə ən böyük səhvlərdən biri, məhkəmələrin həqiqi mənbələrə nəzər yetirməməsi və saxta istinadlara əsaslanmasıdır. Bu isə nəticədə, İkinci Düzəlişin leqallığını məhdudlaşdıran qərarların qəbuluna səbəb olub.

"Məhkəmələrin belə qərarları qəbul etməsi, həqiqi hüquqi mənbələrin tamamilə nəzərə alınmaması nəticəsində baş verib. Bu isə İkinci Düzəlişin leqallığını məhdudlaşdırmaqla yanaşı, həm də hüquqi səhvlərin yaranmasına səbəb olur."

Nəticə: Hüquqi səhvlərin aradan qaldırılması vacibdir

Tədqiqatlar göstərir ki, məhkəmələrin İkinci Düzəlişlə bağlı qəbul etdikləri qərarların bir çoxunda hüquqi səhvlər mövcuddur. Bu səbəbdən, həqiqi mənbələrin araşdırılması və yanlış istinadların aradan qaldırılması vacibdir.

Texas A&M Universitetinin tədqiqatçılarının məqaləsi, bu məsələyə işıq salaraq, məhkəmələrin daha düzgün qərarlar qəbul etməsinə kömək edə bilər. Hüquqi mənbələrin düzgün araşdırılması, İkinci Düzəlişin leqallığını düzgün qiymətləndirməyə və ədalətli qərarların qəbuluna səbəb olacaqdır.