Voting Rights Act praktisch dood: extreme kiezersgerrymandering dreigt

De Amerikaanse justitie Samuel Alito en Clarence Thomas tijdens de inauguratieceremonie in Washington, D.C., januari 2025. | Chip Somodevilla/Getty Images

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft met een beslissing in de zaak Louisiana v. Callais een zware klap toegebracht aan de Voting Rights Act. De uitspraak, die woensdag werd bekendgemaakt, betekent het einde van een federale regel die zwarte en latino-kiezers in bepaalde staten een minimale vertegenwoordiging garandeerde. Rechter Samuel Alito, die de meerderheidsopinie schreef, gaat echter nog een stap verder.

Gerrymandering krijgt vrij spel

De uitspraak in Callais is een duidelijke boodschap: staten mogen voortaan electorale kaarten hertekenen om hun eigen politieke partij te bevoordelen en de oppositie maximaal uit te sluiten. Voorheen gold er nog een beperkte federale controle op deze praktijk, maar die is nu grotendeels vervallen.

Callais schaft specifiek de raciale gerrymandering-bepaling van de Voting Rights Act af. Deze regel verplichtte staten om extra kiesdistricten te creëren waar een raciale minderheid de meerderheid vormt. Sinds woensdag is deze verplichting niet meer van kracht.

Terug naar de jaren '80

Alito’s opinie herstelt effectief de uitspraak City of Mobile v. Bolden (1980), waarin werd bepaald dat klagers moeten aantonen dat een wet met racistische motieven is aangenomen. In 1982 werd deze regel echter vervangen door een amendement op de Voting Rights Act, dat stelde dat een wet al in strijd is met de wet als deze leidt tot discriminatie op basis van ras, ongeacht de intentie van de wetgever.

Alito beweert dat zijn uitspraak dit amendement niet opheft, maar zijn redenering is onduidelijk. Hij schrijft dat de VRA alleen van toepassing is als er een sterke aanwijzing is voor opzet. Dit komt neer op dezelfde eis als in Mobile, maar dan met een andere formulering.

Partijbelang gaat boven anti-discriminatie

De uitspraak van het Hooggerechtshof gaat nog verder: het belang van partijgerrymandering wordt nu boven de bescherming tegen raciale discriminatie gesteld. Voorheen hield de Voting Rights Act streng toezicht op staten waar kiezers racistisch gepolariseerd zijn – bijvoorbeeld waar witte kiezers vooral op Republikeinen stemmen en niet-witte kiezers op Democraten. Zonder deze controle kunnen staten nu kiesdistricten hertekenen op basis van ras, waardoor niet-witte kiezers systematisch worden gemarginaliseerd.

Experts waarschuwen dat deze uitspraak de deur wijd openzet voor extreme vormen van kiezersmanipulatie. Staten kunnen nu kiesdistricten zo inrichten dat de heersende partij voor decennia aan de macht blijft, ten koste van democratische representatie.

"Dit is een historische terugval in de strijd voor gelijke kiesrechten. De Voting Rights Act was een van de belangrijkste instrumenten om raciale discriminatie in het kiesstelsel tegen te gaan. Nu is dat instrument grotendeels vernietigd." – Desmond Meade, voorzitter van de Florida Rights Restoration Coalition