Kan de scheepvaartsector de klimaatdoelen halen ondanks geopolitieke crises?

Scheepvaart in crisis door gesloten zeestraten

De scheepvaartsector staat onder extreme druk. Voor het eerst in de moderne geschiedenis waren twee cruciale waterwegen in het Midden-Oosten, de Straat van Hormuz en de Rode Zee, wekenlang onbruikbaar. Sinds begin maart blokkeerden Iran en de Houthi-rebellen schepen in deze routes als reactie op Amerikaanse en Israëlische bombardementen. De olieprijs schoot omhoog, terwijl de kosten voor maritieme brandstof zo sterk stegen dat sommige biobrandstoffen goedkoper werden.

Meer dan 150 schepen strandden in de Straat van Hormuz, die 20% van de wereldwijde olieaanvoer verzorgt. Andere schepen namen lange omwegen via Zuid-Afrika, wat leidde tot hogere kosten en vertragingen van weken. Na een korte opening werd de Straat van Hormuz dit weekend opnieuw afgesloten door Iran.

IMO zoekt naar klimaatoplossingen onder politieke druk

Onder deze omstandigheden komt deze week de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), de VN-instantie die de wereldwijde scheepvaart reguleert, bijeen. Een van de belangrijkste onderwerpen is het verminderen van de klimaatimpact van de sector. De scheepvaart is verantwoordelijk voor 3% van de wereldwijde broeikasgasuitstoot.

De afgelopen drie jaar werkten de 176 lidstaten van de IMO aan het zogeheten net-zero framework. Dit beleid zou scheepvaartbedrijven verplichten om een heffing te betalen voor elke ton uitstoot boven een bepaalde drempel. De opbrengsten zouden worden gebruikt voor de ontwikkeling van schonere brandstoffen en het ondersteunen van ontwikkelingslanden. Maar vorige zomer gooide de Amerikaanse regering roet in het eten.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en andere functionarissen dreigden met sancties, waaronder visumbeperkingen, extra invoertarieven en havenkosten, voor landen die voor het akkoord stemden. Plotseling verloren veel landen hun steun voor het net-zero doel. Tijdens een bijeenkomst in oktober werd besloten de beslissing met ten minste een jaar uit te stellen.

Sindsdien is er technisch werk verricht, maar de politieke steun voor het internationale akkoord is grotendeels verdwenen. "De oorlog in Iran maakt de situatie alleen maar ingewikkelder," aldus Evelyne Williams, onderzoeker bij het Center on Global Energy Policy aan de Columbia University. "Als de VS dit akkoord echt wil blokkeren, heeft het aanzienlijke invloed via de LNG-markt."

Alternatieve voorstellen dreigen het akkoord te ondermijnen

De bijeenkomst deze week moet duidelijk maken waar landen staan en wat hun prioriteiten zijn in deze crisis. Verschillende landen hebben de afgelopen maanden alternatieve voorstellen gedaan. Japan stelde bijvoorbeeld voor om het heffingssysteem te schrappen en scheepvaartbedrijven die te veel uitstoten toe te staan om hun emissierechten te verhandelen.

De verdeeldheid onder de lidstaten is groot. Terwijl sommige landen vasthouden aan ambitieuze klimaatdoelen, geven anderen voorrang aan economische belangen of veiligheid. De vraag is of de IMO erin zal slagen om een consensus te bereiken, ondanks de geopolitieke spanningen en de druk van de VS.

"De scheepvaartsector staat voor een cruciale keuze: klimaatbescherming of economische stabiliteit. De komende dagen zullen bepalen welke kant de wereld kiest."