Kredietwaardigheid versus machtsvertoon: Waarom de VS hun geloofwaardigheid ondermijnen

De term 'kredietwaardigheid' is een favoriet van de Amerikaanse oorlogshaviken. Tijdens zijn bevestigingshoorzitting vorig jaar noemde minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zijn buitenlandse beleid een 'vrede door kracht'-strategie, gericht op het herstellen van de geloofwaardigheid van Amerikaanse afschrikking. Toen president Donald Trump in 2019 speciale eenheden stuurde om de Venezolaanse leider Nicolás Maduro te arresteren, zei vicepresident J.D. Vance dat 'Maduro nu weet dat Trump doet wat hij zegt'.

Ook minister van Defensie Pete Hegseth liet recent weten dat 'Iran op harde wijze leert dat Trump doet wat hij zegt'. Ironisch genoeg is dit lof voor een president die zelf vaak niet doet wat hij belooft. Tussen zijn interventies in Venezuela en Iran door dreigde Trump met de overname van Groenland, een Deens grondgebied, 'op de makkelijke of de harde manier'. Op 20 januari verklaarde hij in een tirade over Groenland dat 'er geen weg terug is'. Een dag later bleek dat er wel een weg terug was: Trump ging akkoord met een 'kader voor een toekomstige deal' over uitgebreide militaire toegang tot het eiland. Het incident verdween al snel uit de aandacht, net als zijn herhaalde dreigementen om de hele wereld te belasten.

Ook in het huidige conflict in het Midden-Oosten heeft Trump herhaaldelijk deadlines gesteld voor Iran om de Straat van Hormuz te openen, alleen om die telkens te verlengen. Er schuilt een methode achter deze schijnbare chaos. 'Soms is het voordelig om een beetje onvoorspelbaar te zijn', schreef Trump in 1987 in zijn boek The Art of the Deal. Hij legt uit dat hij angst zaait om zijn tegenstanders vervolgens een gunstig alternatief te bieden. Deze tactiek werkt soms, maar het ondermijnt juist de geloofwaardigheid: het draait om het verschil tussen wat wordt gezegd en wat er werkelijk wordt bedoeld.

Een veelgehoord excuus voor Trumps tegenstrijdigheden komt van conservatieve journaliste Salena Zito, die stelt dat men Trump 'serieus moet nemen, niet letterlijk'. Maar als dat zo is, waarom praten haviken dan überhaupt over 'kredietwaardigheid'?

De erfenis van Nixon en Kissinger

Het probleem is niet uniek voor Trump. Decennia geleden geloofden president Richard Nixon en zijn buitenlandadviseur Henry Kissinger ook heilig in het behouden van Amerikaanse 'kredietwaardigheid'. Tegelijkertijd omarmden ze de 'madman theory': de overtuiging dat irrationeel en onvoorspelbaar gedrag tegenstanders kan intimideren. Deze tegenstrijdigheid ligt ten grondslag aan veel havikenlogica.

Voor veel haviken betekent 'kredietwaardigheid' niet wat de meeste mensen denken: een reputatie van betrouwbaarheid en serieuze beloften. In plaats daarvan is het een codewoord voor trots, of simpelweg het tonen van kracht, zelfs als dat ten koste gaat van geloofwaardigheid. De Nixon-periode laat zien wat er gebeurt als de 'madman'-strategie faalt. Nixon en Kissinger wisten dat de Vietnamoorlog onmogelijk te winnen was, maar Kissinger vreesde dat een plotselinge terugtrekking 'een geloofwaardigheidsprobleem' zou opleveren: andere staten zouden de VS als zwak kunnen zien. Daarom koos hij voor een uitputtingsoorlog. Nixon speelde de gek, afwisselend met diplomatieke toenadering en dreigementen met nucleaire vernietiging, terwijl hij tegelijkertijd de bombardementen op Noord-Vietnam opvoerde en in het geheim Cambodja binnenviel. Deze escalaties kostten tienduizenden levens.

'Kredietwaardigheid' is voor haviken vaak een excuus om onvoorspelbaar en agressief gedrag te rechtvaardigen, zelfs als dat de Amerikaanse positie wereldwijd ondermijnt.

Geloofwaardigheid vs. machtsvertoon

De kern van het probleem ligt in de tegenstrijdigheid tussen woord en daad. Als een land herhaaldelijk dreigt met actie maar die niet uitvoert, of beloften maakt die het niet nakomt, verliest het aan geloofwaardigheid. Dit geldt niet alleen voor Trump, maar voor een hele school van Amerikaanse buitenlandpolitici die geloven in 'vrede door kracht' en 'afschrikking door onvoorspelbaarheid'.

Deze aanpak werkt misschien op korte termijn, maar op lange termijn ondermijnt het de positie van de VS als betrouwbare partner in internationale betrekkingen. Het creëert een wereld waarin landen niet meer weten wat ze aan de Verenigde Staten hebben: een bondgenoot die zijn beloften nakomt, of een tegenstander die alleen maar blufft?