Communisme is terug van weggeweest: van memes tot marxistische streamers

Van Lenin tot Twitch: de nieuwe communistische trend

Het is niet elke dag dat een streamer op Twitch een essay van Vladimir Lenin voorleest tijdens een livestream. Toch deed Hasan Piker, een controversiële figuur in de gaming- en politieke scene, dit vijf maanden geleden. Hij besprak Lenins pamflet ‘Left-Wing’ Communism: An Infantile Disorder uit 1920, een aanval op communisten die weigerden mee te werken aan parlementaire democratieën en vakbonden. Piker noemde het een voorbeeld van een leider die binnen bestaande structuren werkte om verandering teweeg te brengen.

Pikers bewondering voor communisme is geen eenmalig incident. Hij heeft eerder zijn waardering uitgesproken voor Mao Zedong en betreurde dat communisme in de Verenigde Staten niet meer gewaardeerd wordt. Recentelijk herhaalde hij een uitspraak van Vladimir Poetin: ‘De val van de Sovjet-Unie was een van de grootste catastrofes van de twintigste eeuw.’

Communisme als lifestyle: van memes tot mainstream

Pikers enthousiasme voor communisme is geen uitzondering in progressieve kringen. Sinds de vroege jaren 2010 zien we een gestage opkomst van apologetische stukken over communisme in linkse media. Artikelen met titels als ‘Waarom je het mis hebt over communisme: 7 grote misvattingen’ verschenen in bladen als Salon, vaak gebaseerd op drogredenen en halve waarheden. Zelfs The New Republic, ooit een bolwerk van anticommunistische liberalen, publiceerde in 2016 een stuk met de titel ‘Wie is er bang voor communisme?’

In dat artikel werd Hillary Clinton bekritiseerd om haar vermeende verouderde anticommunisme, onder meer vanwege haar steun aan de NAVO. De auteur prees communisme voor zijn rol in de strijd tegen het nazisme, maar vermeed zorgvuldig details als het Molotov-Ribbentroppact of de gezamenlijke invasie van Polen door Duitsland en de Sovjet-Unie in 1939.

Van podcasts tot lifestylebladen: de opkomst van ‘communisme chic’

Voordat Hasan Piker furore maakte, waren er al podcasts zoals Chapo Trap House en Pod Damn America die een vergelijkbare mix boden van provocatie, militant anti-kapitalisme en sympathie voor linkse regimes. Ze stelden dat communistische regimes weliswaar misdaden hadden begaan, maar dat deze veroorzaakt waren door de ‘heilige oorlog’ die kapitalisten voerden tegen communistische revoluties.

In 2018 ging de trend nog een stap verder: Teen Vogue, bekend van beauty- en lifestylecontent, vierde de 200ste geboortedag van Karl Marx met lovende woorden over zijn invloed op sociale bewegingen in onder meer Rusland, China en Cuba. De term ‘sociale bewegingen’ was een understatement voor de miljoenen slachtoffers van de goelags en de Rode Terreur.

Jongeren omarmen communisme: cijfers liegen er niet om

Uit een peiling van YouGov in 2018, in opdracht van de Victims of Communism Foundation, bleek dat slechts 15% van de Amerikanen een positieve kijk had op communisme. Bij jongere generaties (millennials en Gen Z) lag dit percentage echter boven de 25%. Deze trend weerspiegelt een bredere verschuiving in de perceptie van communisme, vooral onder jongeren die opgroeiden in de nasleep van de financiële crisis van 2008 en de groeiende ongelijkheid.

Een historische terugblik: van ‘politieke pelgrims’ tot memes

De huidige fascinatie voor communisme is niet nieuw. In de jaren 1920 en 1930 trokken Amerikaanse en Europese intellectuelen massaal naar de Sovjet-Unie als ‘politieke pelgrims’, zoals beschreven in het boek The God That Failed uit 1951. Veel van hen keerden later teleurgesteld terug, maar de mythe van het ‘ware socialisme’ bleef bestaan.

Tegenwoordig zien we een nieuwe vorm van communisme chic: van memes en internetcultuur tot politieke streamers en lifestylecontent. Het communisme wordt niet langer gezien als een mislukt experiment, maar als een romantisch ideaal dat nog steeds relevant is. Toch blijven de historische feiten onveranderd: regimes die communisme in de praktijk brachten, leidden tot massale onderdrukking, hongersnood en miljoenen doden.

‘Communisme is niet alleen een politieke ideologie, maar ook een cultureel fenomeen geworden,’ aldus politicoloog Cas Mudde. ‘Het wordt gepresenteerd als een symbool van verzet tegen het kapitalisme, terwijl de historische realiteit vaak wordt genegeerd.’

Waarom trekt communisme jongeren aan?

De aantrekkingskracht van communisme op jongeren kan worden verklaard door verschillende factoren:

• Economische onzekerheid: De financiële crisis van 2008 en de groeiende kloof tussen arm en rijk hebben bij veel jongeren het vertrouwen in het kapitalisme doen afnemen.
• Digitale cultuur: Sociale media en internetforums faciliteren de verspreiding van linkse en marxistische ideeën, vaak zonder context of kritische reflectie.
• Politieke desillusie: Veel jongeren voelen zich niet vertegenwoordigd door traditionele politieke partijen en zoeken naar alternatieven, hoe radicaal ook.
• Romantisering van het verzet: Communisme wordt vaak geassocieerd met verzet tegen onderdrukking, wat aantrekkelijk is voor een generatie die opgroeide met klimaatprotesten en Black Lives Matter.

De keerzijde van de medaille: de realiteit achter de mythe

Ondanks de romantisering blijven de historische feiten onveranderd. Regimes die communisme in de praktijk brachten, zoals de Sovjet-Unie, China onder Mao en Cambodja onder de Rode Khmer, leidden tot massale onderdrukking, hongersnood en miljoenen doden. De beloften van gelijkheid en vrijheid werden vervangen door totalitarisme en terreur.

Critici wijzen erop dat de huidige fascinatie voor communisme vaak gebaseerd is op een gebrek aan kennis over de geschiedenis. ‘Mensen zien communisme als een abstract ideaal, niet als een systeem dat in de praktijk heeft geleid tot enkele van de ergste misdaden tegen de menselijkheid,’ aldus historicus Anne Applebaum.

Conclusie: een trend met gevaarlijke implicaties

De opkomst van ‘communisme chic’ is meer dan een modegril. Het weerspiegelt een bredere crisis van vertrouwen in het kapitalisme en de traditionele politiek. Toch is het belangrijk om de historische realiteit niet uit het oog te verliezen. Communisme in de praktijk heeft niet geleid tot utopieën, maar tot onderdrukking en ellende.

Voor jongeren die op zoek zijn naar alternatieven voor het huidige systeem, is het essentieel om kritisch te blijven en de feiten niet uit het oog te verliezen. Want zoals de geschiedenis laat zien, is de prijs van utopische idealen vaak betaald met mensenlevens.